Zuma niet verlost van zichzelf

Het is niet bewezen dat Jacob Zuma een seropositieve vrouw verkrachtte.

Toch moet dat vrouwen in Zuid-Afrika niet ontmoedigen aangifte te doen.

Aanhangers van Jacob Zuma betuigen de oud-vice-president buiten de rechtbank in Johannesburg hun steun. Zij zamelen geld in om zijn proceskosten te dekken. Foto AP Zuma supporters demonstrate outside the court where the former South African deputy president Jacob Zuma awaits the verdict in his rape trial Monday, May 8, 2006. Zuma's trial has transfixed the nation while sending out mixed messages on AIDS and sexual violence. Zuma has pleaded innocent to a charge of raping a 31-year-old, HIV-positive family friend at his home in November, saying the sex had been consensual. (AP Photo/Jerome Delay) Associated Press

De eerste zinnen die rechter Willem van der Merwe gisterochtend in zaal 4E in het gerechtshof van Johannesburg uitsprak, waren in het Zulu. Dat was een geste aan de verdachte, de voormalige vice-president van Zuid-Afrika Jacob Zuma, een polygame Zulu-chief die lange tijd getipt werd als de volgende president van Zuid-Afrika.

Pas aan het eind van zijn zes uur durende voordracht maakte de rechter de handreiking waar Zuma echt op zat te wachten. Het openbaar ministerie had niet voldoende bewezen dat Zuma vorig jaar november een 31-jarige seropositieve vrouw verkrachtte.

Zuma gaat vrijuit. Veel Zuid-Afrikanen zullen boos zijn, voorspelde de rechter zelf al. ‘Deze zaak gaat niet over verkrachting’, citeerde hij een krantencommentator aan het begin van zijn vonnis. ‘Deze zaak gaat over de politiek van seks en de relaties tussen de geslachten. Helaas is dat zo.’

De blanke Afrikaner Van der Merwe kon niet winnen bij deze zaak. Als hij Zuma had veroordeeld, was hij door de duizenden aanhangers van Zuma buiten de rechtszaal als witte racist in de hoek gezet. Zij beloofden ‘chaos’ in de straten van Johannesburg, als het zover zou komen. En in geval van vrijspraak zouden de vrouwenactivisten aan de andere kant van de straat Van der Merwe ongetwijfeld ‘een typische Zuid-Afrikaanse macho-man' hebben genoemd.

Van der Merwe hield vast aan het hoofdbeginsel in de Zuid-Afrikaanse rechtsspraak: de bewijslast ligt op de schouders van het openbaar ministerie. De verdachte heeft wat dat betreft geen plichten. ‘Zelfs als zijn getuigenis niet volledig is.’

Wie loog? Zuma of mevrouw K., zoals de klaagster is gaan heten? De rechter weet het na een maand van verhoren en getuigenissen nog niet, gaf hij eerlijk toe. Bezocht Zuma mevrouw K. in haar logeerkamer waar ze op die tweede november verbleef, zoals ze zelf beweerde? Of bezocht zij die avond zijn slaapkamer, kroop ze bij hem in bed en vroeg ze om een massage, zoals Zuma getuigde?

Volgens de rechter waren die vragen uiteindelijk niet relevant. ‘Deze vrouw was sterk. Ze wist waar ze mee bezig was. Ze is geen onderdanig type.’ Ofwel: ze had eenvoudig de politiemannen kunnen waarschuwen die dag-in-dag-uit posten voor Zuma's huis. Ze had de telefoon kunnen grijpen. Ze had zich fysiek kunnen verzetten. Of ze had gewoonweg ‘nee' kunnen zeggen, toen de 33 jaar oudere Zuma ineens naakt voor haar stond. De vrouw getuigde dat ze ‘verstijfde’ toen ze Zuma zo zag staan, een man die ze al zo lang kent dat ze hem liefkozend ‘oom' noemt. Een forensisch specialist getuigde dat dit ‘verstijven' normaal is bij 10 procent van de verkrachtingsslachtoffers. Maar de rechter vond dat argument onvoldoende om Zuma voor vijftien jaar achter de tralies te zetten.

Redde Willem van der Merwe de politieke carrière van Jacob Zuma? De meningen zijn opeens verbazingwekkend verdeeld. Toen het openbaar ministerie vorig jaar december bekend maakte de politicus te vervolgen wegens verkrachting, was het volgens iedereen gedaan met Zuma. Verdenking van seksueel misbruik zou een doodzonde zijn voor een presidentskandidaat in een land waar jaarlijks 55.000 vrouwen aangifte doen van verkrachting.

Nu hij is vrijgesproken durven zijn aanhangers hun kop weer uit te steken. De vakbondskoepel COSATU vindt dat de in juni vorig jaar door president Mbeki ontslagen Zuma nu weer vice-president kan worden.

Maar de vrijspraak heeft Zuma nog niet verlost van zijn grootste hindernis op de weg naar het presidentschap: zichzelf. Het was Jacob Zuma die tijdens deze rechtszaak getuigde dat onveilige seks met seropositieve vrouwen lang niet zo gevaarlijk is als beweerd wordt. ‘Gewoon goed douchen’, getuigde hij. Het was Jacob Zuma zelf die beweerde dat vrouwen in korte rokjes ‘een signaal afgeven’ dat voor Zulu-mannen als hij moeilijk te negeren is. Het was Jacob Zuma zelf die zich in de woorden van de rechter ‘onaanvaardbaar’ en ‘onvergeeflijk’ heeft gedragen. Als echtenoot van Gertrude Zuma, zijn eerste vrouw in zijn polygame huwelijk. Als ‘vriend van de familie' van de zoveel jongere mevrouw K. Als mogelijk toekomstig leider van het land.

Het was de troef die het OM hoopte te kunnen spelen, in naam van het slachtoffer en de vrouwenorganisaties die haar steunden. Vrijspraak van Zuma hoeft de tienduizenden slachtoffers van verkrachting niet te ontmoedigen aangifte te doen, zei de rechter. ‘Slachtoffers zullen anders worden behandeld dan in deze zaak, juist omdat de feiten anders zullen zijn.’

Dat klonk wat cryptisch voor de Zuid-Afrikaanse straat. Al wat de zaak-Zuma daar betekent is vrijspraak voor de verdachte en een fatwa voor mevrouw K. Zij is naar verluidt ondergedoken in het buitenland. De politie zegt niet te kunnen instaan voor haar veiligheid, sinds Zuma-aanhangers afbeeldingen van haar verbrandden met de slogan ‘Burn the Bitch’.