‘Zo wint het CDA volgend jaar nooit de verkiezingen’

Hoogleraar economie en CDA’er Lans Bovenberg vindt dat zijn partij zich meer zou moeten richten op mensen in „het spitsuur van het leven”.

Lans Bovenberg. Foto NRC Handelsblad, Leo van Velzen Tilburg, 22/12/05. Lans Bovenberg, Universiteit Tilburg. Foto Leo van Velzen/Nrc.Hb. Velzen, Leo van

Lans Bovenberg, hoogleraar economie aan de Universiteit van Tilburg en prominent CDA-lid, doet een oproep aan zijn eigen partij. „We moeten uit het defensief treden. De sfeer in het CDA is er één van: we hebben hervormd, en nu is het tijd achterover te leunen. Ik vind dat gevaarlijk, zo wint het CDA nooit de verkiezingen van volgend jaar. Wouter Bos dreigt de hervormingsagenda van het kabinet te kapen.”

PvdA-leider Bos sprak anderhalve week geleden over de toekomst van de verzorgingsstaat op een conferentie van het insitituut Netspar, een economische denktank waar Bovenberg aan verbonden is. De toespraak leidde tot beroering in Bos’ eigen partij, onder meer van de oud-ministers Peper en Van Dam. Maar CDA’er Bovenberg was onder de indruk van Bos’ verhaal. In grote lijnen, zegt hij, is hij het eens met zijn analyse. Bovendien was Bos „moedig” door verontrustende cijfers van het Centraal Planbureau serieus te nemen.

Cijfers van het CPB hadden Bos ervan overtuigd dat de kosten van de vergrijzing hoger zijn dan hij aanvankelijk dacht. Om de verzorgingsstaat in stand te houden, moeten ouderen volgens Bos daar meer aan gaan bijdragen. Bos stelde daarom onder meer voor de AOW te fiscaliseren. Dit betekent dat de AOW-uitkeringen niet langer uit premies worden betaald, maar uit belastingopbrengsten. Ook stelde hij de hypotheekrenteaftrek ter discussie.

Bovenberg ziet tot zijn verrassing dat Bos in hoofdlijnen het beleid overneemt waar de oppositieleider jarenlang tegen geprotesteerd heeft. „Sterker nog, hij gaat nog een paar stapjes verder.” En dat terwijl het kabinet juist afstand lijkt te nemen van het eigen hervormingsbeleid.

„Het CDA is er niet in geslaagd aan de kiezer uit te leggen waarom de hervormingen van de afgelopen vier jaar nodig waren. Het verhaal van het CDA aan de kiezer is nu: u heeft het de eerste jaren moeilijk gehad. Maar na het zuur komt het zoet. Slechte peilingen en de uitslag van de verkiezingen zijn daar grotendeels schuldig aan.”

Bos neemt volgens Bovenberg nu het initiatief om de kiezer uit te leggen dat verdere maatregelen nodig zijn om de gevolgen van de vergrijzing op te vangen. „Hij stelt onder meer voor om niet langer mogelijk te maken dat het geld uit de levensloopregeling voor vroegpensioen gebruikt mag worden. Ik vind dat te ver gaan, maar ben het er wel mee eens dat er iets aan de levensloopregeling moet veranderen. Dat zou kunnen door geen extra heffingskorting uit te keren bij het gebruik van de levensloop voor vroegpensioen.” Het CDA zou er slim aan doen de kiezer uit te leggen dat de christen-democraten niet klaar zijn met hervormen. „De verkiezingsstrijd zal gaan over de vraag wie de hervormingen van dit kabinet gaat afmaken. Bos richt zich nu op de middenpositie in het electoraat. Het CDA moet nu zeggen: hij vertelt óns verhaal, met wat nivellerende accenten. Wij hebben plannen met minder nivellerende effecten en meer aandacht voor het gezin.”

Bovenberg heeft ideeën over hoe het CDA-verhaal eruit moet zien. Het CDA moet zich volgens hem richten op „het spitsuur van het leven” – de levensfase waarin mensen carrière maken en kinderen krijgen. Het CDA moet manieren vinden om mensen in die levensfase extra te ondersteunen. Daarom is het volgens Bovenberg nodig de hypotheekrenteaftrek ter discussie te stellen, wat Bos ook deed. „Maar Bos deed dat om te nivelleren. Mij gaat het erom dat het steeds meer een fiscaal voordeel voor mensen in een latere levensfase is geworden. Maar daarbij moet het CDA de hervormingen in de sociale zekerheid en bijvoorbeeld het ontslagrecht koppelen aan typische CDA-thema’s als rentmeesterschap en normen en waarden.”

De CDA-top krijgt door de hervormingen van het kabinet kritiek uit eigen achterban. De partij zou te weinig het sociale gezicht tonen en op sociaal-economische thema’s te veel naar de VVD hangen. „Het CDA moet de komende tijd uitleggen dat dit juist het sociale gezicht van het CDA ís. Bos neemt die, wat laat, over. Het is heel sociaal om de verworvenheden van de verzorgingsstaat veilig te stellen voor volgende generaties.”

    • Guus Valk