Vrijspraak Zuma is een probleem voor ANC

Nu Jacob Zuma is vrijgesproken van verkrachting denkt hij weer terug te zijn in de race voor het presidentschap van Zuid-Afrika. Maar de grootste hindernis in zijn carrière blijft hijzelf.

Jacob Zuma. Foto Reuters Former South African deputy-President Jacob Zuma reacts as he stands in the dock during the judgement in his trial for rape in the Johannesburg High Court May 8, 2006. A South African judge on Monday acquitted Zuma of raping an HIV-positive family friend, ending a case that opened deep rifts in the ruling African National Congress. REUTERS/John Hrusa/Pool REUTERS

Bram Vermeulen

Redde rechter Willem van der Merwe gisteren de politieke carrière van Jacob Zuma? Zijn laatste woorden in het zes uur durende vonnis in rechtszaal 4E van het Hooggerechtshof in Johannesburg verdronken in het gejuich van de mannen in luipaardvellen op de publieke tribune.

De Zulu-chiefs waren onhoudbaar omdat Van der Merwe niet voldoende bewezen achtte dat Zuma op 2 november vorig jaar bij hem thuis een 31-jarige seropositieve vrouw verkrachtte.

Omdat daarmee niet alleen Zuma eerherstel kreeg maar ook die duizenden aanhangers buiten op straat, die nu al maanden roepen dat de voormalige vice-president slachtoffer is van een politieke samenzwering. Omdat de goedlachse Jacob Zuma, sinds de beschuldiging van verkrachting politiek dood verklaard, ineens weer springlevend is en terug in de race voor het presidentschap.

Die analyse maakte Zuma vanmiddag zelf althans, toen hij op een speciale persconferentie eiste in zijn ambt te worden hersteld als de vice-president van regeringspartij ANC. De partij zette hem in december vorig jaar op non-actief toen het openbaar ministerie bekendmaakte Zuma te willen vervolgen wegens verkrachting.

Het vice-presidentschap van het ANC wordt wel de wachtruimte genoemd voor presidenten in wording. „De zaak is nu gesloten en dus ben ik weer terug'', zei hij vanmiddag.

Regeringspartij ANC en vooral president Mbeki zit daarmee met een levensgroot probleem dat Zuma heet. Zuma is na de vrijspraak gisteren niet langer tandeloos. Zuma is een winnaar.

President Mbeki zei gisteren de uitspraak van de rechter te respecteren en zal zich moeten onderwerpen aan de wens van het partijbestuur om Zuma weer tweede man van de partij te maken. Ook al verklaarde Mbeki aan de vooravond van de uitspraak van de rechter toch echt te hopen op een vrouwelijke opvolger als hij in 2009 terug treedt.

Dat vrijspraak voor Zuma een onvermijdelijke doorstart van de machtsstrijd binnen het ANC betekent, was niet de zorg van rechter Van der Merwe. Hij nam gisteren de tijd om uit te leggen waarom Zuma vrijspraak verdiende.

In een verkrachtingszaak ligt de last op de schouders van het openbaar ministerie, die moet bewijzen dat de verdachte schuldig is. De verdachte heeft wat dat betreft geen plichten. „Zelfs als zijn getuigenis niet volledig is.”

Wie loog? Zuma of mevrouw K., zoals de klaagster is gaan heten? De rechter weet het na een maand van verhoren en getuigenissen nog niet, gaf hij eerlijk toe. Bezocht Zuma mevrouw K. in haar logeerkamer waar ze op die tweede november verbleef, zoals ze zelf beweerde? Of bezocht zij die avond zijn slaapkamer, kroop ze bij hem in bed en vroeg ze om een massage, zoals Zuma getuigde?

Volgens de rechter waren die vragen uiteindelijk niet relevant. „Deze vrouw was sterk. Ze wist waar ze mee bezig was. Ze is geen onderdanig type.”

Ofwel: ze had eenvoudig de politiemannen kunnen waarschuwen die dag in dag uit postten voor het huis van de populaire politicus. Ze had de telefoon kunnen grijpen. Ze had zich fysiek kunnen verzetten. Of ze gewoonweg ‘nee’ kunnen zeggen, toen de 64 jaar oude Zuma ineens naakt voor haar stond.

De vrouw getuigde dat ze „verstijfde” toen ze Zuma zo zag staan, een man die ze al zo lang kent dat ze hem liefkozend ‘Oom’ noemt. Een forensisch specialist getuigde dat dit ‘verstijven’ normaal is bij tien procent van de verkrachtingsslachtoffers. Maar Van der Merwe vond dat argument onvoldoende om Zuma voor 15 jaar achter de tralies te zetten.

De rechter gaf in de laatste zinnen van zijn vonnis niettemin een verhuld stemadvies voor de ANC’ers die volgend jaar op het partijcongres moeten beslissen wie president Mbeki op mag volgen. Ook al wordt Zuma vrijgesproken, hij heeft zich hoe dan ook schuldig gemaakt aan wangedrag.

„Ik vind het onvergeeflijk dat de verdachte onveilige seks heeft gehad met een vrouw die zoveel jonger is dan hij, een kind van een van zijn kameraden. Die geslachtsgemeenschap vormde een gevaar voor haar en zijn eigen gezondheid.”

De grootste hindernis op zijn weg naar het presidentschap is daarmee Zuma zelf geworden. Het was Jacob Zuma die tijdens deze rechtszaak getuigde dat onveilige seks met seropositieve vrouwen lang niet zo gevaarlijk is als wel beweerd wordt. „Gewoon goed douchen”, getuigde hij. Het was Jacob Zuma zelf die beweerde dat vrouwen in korte rokjes „een signaal afgeven” dat voor Zulu-mannen als hij moeilijk te negeren is.

Vanmiddag bood hij zijn excuses aan voor die uitlatingen en zei hij nog steeds de strijd tegen aids en voor gelijke vrouwenrechten te steunen. Maar de schade is al gedaan. Met zijn uitlatingen heeft Zuma zijn tegenstanders binnen het ANC op een onoverbrugbare voorsprong gezet. Zij vertegenwoordigen nu het rationele ANC, Zuma is het ongeleide projectiel.

Als dat niet genoeg is om hem te stoppen, is er altijd nog die andere rechtszaak tegen Zuma, die eind juli begint. Dan moet Zuma opnieuw voor de rechter verschijnen, op beschuldiging van corruptie.

In deze zaak is vrijspraak lang niet zo vanzelfsprekend. Een rechtbank veroordeelde vorig jaar financieel adviseur Schabir Shaik wegens zijn ‘corrupte’ relatie met Zuma tot vijftien jaar celstraf.

Als de gever van steekpenningen zijn straf niet kan ontlopen, zal het ook voor de ontvanger moeilijk zijn.

    • Bram Vermeulen