Red het voetbal, in zeven modellen

Het topvoetbal moet kiezen tussen solidariteit met de gemeenschap en nieuwe dynamiek in de stadions of blijven aanhikken tegen onredelijke eisen van spelersmakelaars, betoogt Raf Willems.

Het Europees Parlement organiseerde op voorstel van de Vlaamse christen-democraat Ivo Belet en de Nederlandse liberaal Toine Manders een hoorzitting over Professional Football: Market or Society? Volgens Belet is „topvoetbal vanzelfsprekend een economische activiteit, maar vervult het ook een belangrijke sociale rol”. Manders pleit voor een noodzakelijke internationale regulering van de commerciële mechanismen, maar verder trekt hij resoluut de kaart „van de vrije markt”.

Het topvoetbal staat voor een uitdagende keuze. Kiest het voor solidariteit met de gemeenschap en nieuwe dynamiek in de stadions? Of blijft het aanhikken tegen de onredelijke eisen van spelersmakelaars en beursprofiteurs, die veel traditionele verenigingen op de rand van het frauduleus bankroet laten balanceren?

De volgende zeven modellen kunnen het Europese voetbal helpen zichzelf en een stukje van de wereld te redden.

1

Barça-model of Barcelonisme:

Momenteel is FC Barcelona Europa’s nummer één. Dé club waar iedereen naar opkijkt. De trots van Catalonië staarde in 2003 in de afgrond als gevolg van peperdure transfers en riante salarissen. Desondanks: een sportieve puinhoop en een breuk met de clubcultuur.

Het nieuwe bestuur won de verkiezingen in 2003 volgens de oude waarden van het Barcelonisme. Dat betekent: directe supportersdemocratie; combinatie van de eigen Catalaanse identiteit met kosmopolitisme en vrijheid en vooral: strikte boekhoudkundige limieten. Slechts 55 procent van de totale inkomsten belanden op de rekeningen van de spelers.

2

Franse Model of Centre des Formations:

Minstens acht eigen opgeleide spelers dienen vanaf volgend seizoen verplicht tot de selectie te behoren. Een omwenteling, maar haalbaar volgens het Franse voorbeeld. Elke profclub heeft, met steun van de stedelijke overheid en het plaatselijke bedrijfsleven, een eigen jeugdopleidingscentrum. Naast sportieve opleiding – gericht op techniek, tactisch inzicht, balbeheersing – ook persoonlijkheidsontwikkeling, waarbij het ‘samen mens zijn’ belangrijker wordt geacht dan de culturele of religieuze identiteit. Gevolg: volwassen voetballers die hun verantwoordelijkheid nemen; veelkleurige elftallen met vertegenwoordiging van alle bevolkingsgroepen; de meeste spelers in de Champions League; Europees- en wereldkampioen. En vooral: het voetbal is de enige sector van de Franse maatschappij waarin de integratie is voltooid.

3

Duits Model of Fan Projekte:

Levert bijdrage aan de opvoeding van de fans. Treedt op tegen kwetsende spreekkoren en streeft verzoening na tussen rivaliserende blokken. Straathoekwerkers – ‘begeleiding van voetbalfans’ is een vak geworden in de pedagogische hogescholen – voeden jonge supporters op: geweldpreventie, individuele psycho-sociale begeleiding, sociaal-cultureel jeugdwerk. De financiering is netjes verdeeld: 1/3 door de Duitse voetbalbond; 1/3 door de stad en 1/3 door de federale overheid.

4

Engels Model of Football in the Community:

Voetballen voor en met de gemeenschap. Het stadion als ontmoetingsplaats. Elke club heeft zijn eigen jeugd- en sportmanager (omgeschoolde ex-voetballers), zijn onderwijskracht en zijn welzijnswerker. Het hele panorama aan samenlevingsopbouw (jeugdcriminaliteit, onderwijs, verslaving, racisme, gezondheidszorg, etnische minderheden, tewerkstelling, vrouwenemancipatie, ontwikkelingssamenwerking) verloopt onder meer via het stadion. Daarnaast worden talrijke sportactiviteiten georganiseerd in de sfeer van de vrije tijd. Zo ontstaat een positieve identificatie met de club. Het voetbal als middel tegen de sociale uitsluiting én om mensen samen te brengen. Het initiatief viert in de zomer zijn twintigste verjaardag en lokte bijna 10 procent meer toeschouwers naar de Engelse wedstrijden.

5

Amerikaans Model of Football is No 1 for Girls:

Voetbal is op wereldschaal de snelst groeiende sport bij vrouwen. De Verenigde Staten zijn de koploper. Elk jaar nemen vijf miljoen meisjes deel aan zomervoetbalkampen. Ouders weten dat hun dochters kunnen spelen in een veilige omgeving. Er steekt ook een opvoedkundige gedachte achter: het voetbal geeft meisjes overal ter wereld de kans zich beter te ontwikkelen en te beschermen tegen geweld. Steun het voorstel van de Italiaanse bondscoach Caroline Morace: verplicht elke club tot de oprichting van een vrouwenteam, met jeugdafdeling. Professionaliseer de infrastructuur. Ik voeg eraan toe: zorg voor een dubbel vrouwen-/mannenwedstrijdenpakket. Vrouwenvoetbal is niet vergelijkbaar met het mannenspel, maar haalt wél vaak een technisch hoogstaand niveau, zoals de grootste Europese belofte van het ogenblik, de Française Louisa Necib of de vrouwelijke Zidane, aanstaande zaterdagtegen Nederland in Zwolle zal demonstreren.

6

Nederlands Model of Cruyff Courts:

Breng de jeugd opnieuw naar de essentie: het straatvoetbal. Organiseer dat in steden. Met participatie van plaatselijke club en stadsbestuur. Zo blaas je verwaarloosde buurten nieuw leven in, breng je mensen in een gezellige atmosfeer bij elkaar en overstijg je de vaak multiculturele problemen van de wijk. De bal is gelijk voor iedereen, zet de partijtjes op voor jongens én meisjes van om het even welke origine, het liefst door elkaar. Bevordert de sociale samenhang, helpt de achterstand op sommige niveaus opheffen en vermindert de criminaliteit, zoals onderzoek in Engeland al uitvoerig aantoonde. En vooral: het verspreidt de Dutch Way of Football, artistiek aanvalsspel vanuit de filofosie van techniek, inzicht, persoonlijkheid, snelheid van uitvoering.

7

Celtic Model of Open to All, Solidarity, Music & Fun:

De Glasgow Celtic Football Club is de moeder van de stroming die ‘emancipatie via het voetbal’ propageert. Ontstaan uit de armoedige Ierse migrantengemeenschap in de negentiende eeuw lanceerde het al in 1888 een unieke integratiemethodiek: open to all! Het Sociaal Charter verbiedt elke vorm van discriminatie. Geen club ter wereld verzamelt meer solidariteitsfondsen. In 2003 zorgden 90.000 Celticfans uit alle delen van de planeet voor de grootste vredelievende volksverhuizing sinds de Tweede Wereldoorlog richting UEF-Cupfinale in Sevilla. Ondanks de nederlaag werd geen enkel incident genoteerd. De supportersstijl van Celtic is humoristisch en muzikaal. De FIFA bekroonde deze tot ‘beste ter wereld’. Deze week treedt Celtic aan in benefietwedstrijden voor de Premier League-legendes Roy Keane (Manchester United) en Alan Shearer(Newcastle United). Duizenden groenwitte fans zorgen dan voor een unieke atmosfeer, met het het motto Always look on the bright side of life! Ook na een nederlaag. De opbrengst gaat naar the good causes.

Als UEFA en EU deze succesvolle initiatieven in één gestroomlijnde synthese gieten – volgens een rechtvaardige financiële verdeelsleutel van bijvoorbeeld 50 procent naar salarissen, 25 procent naar jeugdopleiding en 25 procent naar de combinatie van sociale projecten en supportersbegeleiding – dan vormen ze het ultieme totaalconcept voor het voetbal van de 21ste eeuw.

Raf Willems is auteur van ‘Kan voetbal de wereld redden?’

    • Raf Willems