Ook gij, Blair

Bruut is het al genoemd, de grootschalige verandering van zijn ministersploeg die de Britse premier Tony Blair eind vorige week doorvoerde. Het was Blairs antwoord op de pijnlijke nederlaag die zijn Labourpartij afgelopen donderdag leed bij de gemeenteraadsverkiezingen. Hoewel het verlies in het noorden van het land minder erg was dan in het zuiden – met name Londen is nu het territorium geworden van de Conservatieven – blijft de nederlaag voor Labour schokkend. Het Britse districtenstelsel maakt dat een percentuele uitslag moeilijk te vertalen is in Lagerhuiszetels. Maar berekend is dat de ruim 40 procent die de Conservatieven haalden, tegen 26 procent voor Labour, de Tories bij nationale verkiezingen hoogstwaarschijnlijk een comfortabele meerderheid in het parlement zouden hebben bezorgd.

Zo ver is het nog lang niet. De vorige parlementsverkiezingen, die Blair zijn derde termijn als premier opleverden, zijn nog maar een jaar geleden. Formeel heeft Labour dus nog drie jaar te gaan. De belangrijkste vraag is: met of zonder Blair? Zijn reactie op de recente nederlaag is op veel manieren uit te leggen: een vernieuwing om met een vitale ploeg zijn karwei af te maken, een afleidingsmanoeuvre of een regelrechte wanhoopspoging om de macht te houden. Hoe dan ook, het heeft allemaal te maken met Blairs tanende populariteit en de onzekerheid over zijn vertrek. De premier heeft al anderhalf jaar geleden te kennen gegeven dat hij zijn derde termijn niet zou volmaken. Die opmerking heeft hem sindsdien achtervolgd.

Mocht het tot een leiderschapscrisis komen, dan heeft Labour misschien nog wel een groter probleem dan nu. De minister van Financiën Gordon Brown, die vorige week vrijdag als een van de weinigen zijn positie behield, staat al zo lang te popelen om Blair op te volgen dat het bijna potsierlijk wordt. Browns positie binnen Labour is niet onomstreden, waardoor Blairs opvolging chaotischer kan worden dan lijkt.

Labours andere grote probleem zijn de Conservatieven, die na acht jaar in de wildernis nu onder de jonge leider David Cameron aan een wederopstanding bezig zijn. Dat maakt dat vervroegde verkiezingen voor Labour geen optie zijn, en het van belang is de rijen gesloten te houden.

Blair liet gisteren weten zijn opvolging ordelijk te willen laten verlopen en stelde zich achter Brown op. Maar een tijdstip van vertrek noemde hij wederom niet. De Britse premier moet zich er van vergewissen dat zijn persoonlijke politieke belang niet hetzelfde is als het Britse belang. Dat is vaak moeilijk, zeker na negen jaar premierschap. Het is mede zijn verantwoordelijkheid om zijn opvolging goed te regelen, zonder dat het landsbestuur stagneert door een machtsstrijd binnen de regerende Labour-partij

Dat zou ook in het belang zijn van de Europese partners. Die hebben er niets aan jaren te moeten leven met een vleugellamme regering in een grote lidstaat, die enkel nog gefascineerd is door een opvolgingsgevecht. Aan één Frankrijk heeft Europa de handen al meer dan vol.