Kraijer tekent zich in trance

Juul Kraijer: Zonder titel (2005), krijt op papier. Foto Ton Haartsen Haartsen, Ton

Tentoonstelling: Juul Kraijer, t/m 18 juni in Gemeentemuseum Den Haag, Stadhouderslaan 41, Den Haag. Open di t/m zo, 11-17u. Inl: 070 338 1111 of www.gemeentemuseum.nl

Een zachte porseleinen huid getooid met bergen en rivieren, fragiele ledematen en jurken uit miljoenen vogels in zwermen. Zo zijn de tekeningen van Juul Kraijer (1970). Vrouwen met Aziatische trekken bevolken haar werk, soms kwetsbaar en efemeer, dan weer als immense godinnen.

Kraijer is sinds haar afstuderen in 1998 in menige museumcollectie opgenomen, en haar werk lijkt moeiteloos te verkopen. Zij werkt gestaag door, steeds in dezelfde beeldtaal: mysterieus en sereen, mythologisch ook. Ze voert dieren op – vogels, vissen en amfibieën – die in veel verhalen, zowel van oosterse als westerse origine, symbolische betekenissen hebben.

Op de tentoonstelling in het Haags Gemeentemuseum die is georganiseerd ter gelegenheid van de aankoop van twee tekeningen van Kraijer vorig jaar, hangt zowel recent als ouder werk. En zo zie je in een oogopslag hoe ze zich ontwikkelt. Rustig, met het tempo van de eeuwigheid. De invloed van Indiase kunst is in haar werk te zien. Als tiener raakte Kraijer geïnspireerd door Indiase miniaturen, en reisde ze door het land.

De tekeningen, vooral die van voor 2004, doen soms prikkelbaar aan. Zo tekent ze in 2002 een ineengedoken figuur, androgyn, bijna dierlijk. De huid is bedekt met stekels, de houding drukt zowel dreiging als vlucht uit. Die geladenheid zorgt ervoor dat Kraijer niet verzandt in een al te serene droomwereld.

Sinds ongeveer een jaar tekent ze met krijt op gekleurd papier. De gezichten zijn nu tijd- en plaatsloos, de spanning van het eerdere werk is weggevloeid. Een school vissen, wit op blauw papier, vormt een menselijk lichaam, dromerig, ontspannen als een in slaap gevallen meermin op de zeebodem. Relatief kleine veranderingen, zoals een andere ondergrond of een kleurig element, hebben bij Kraijer een groot effect. Bloedrode letters op een tekening uit 2005 bakenen een gezicht af. Langs de geloken ogen slingeren de woorden noli me tangere, de Latijnse benaming van het kruidje-roer-me-niet. Het is een intens beeld waarin de verstilling overheerst.

Kraijer is met haar recente werk dieper in trance geraakt. Nog altijd maakt ze onwaarschijnlijke voorstellingen, met vissen die een gezicht aftasten of parelende druppels die een gelaat in een decoratief patroon bedekken. Het is een genot om te zien hoe Juul Kraijer los van de waan van de dag haar tekeningen maakt, met een toewijding die een monnik niet zou misstaan.