Een paleisrevolutie in de spionnenwereld

De Amerikaanse president Bush heeft Michael Hayden voorgedragen als CIA-leider.

Specialist Jim Bamford betwijfelt of Hayden de president durft te trotseren.

Michael Hayden Foto AP Air Force Gen. Michael Hayden speaks, Monday, May 8, 2006, in the Oval Office at the White House after President Bush announced he was his choice to replace outgoing CIA Director Porter Goss, who abruptly announced his resignation Friday after less than two years on the job. (AP Photo/Ron Edmonds) Associated Press

De spanning in de relatie tussen de Amerikaanse politiek en de inlichtingendiensten beleeft een nieuw hoogtepunt. Vrijdag stapte directeur Porter Goss van de CIA plotseling op. De reden bleef vaag. In het weekeinde lekte uit dat Michael Hayden, oud-directeur van de in afluisteren gespecialiseerde NSA (National Security Agency), door het Witte Huis wordt voorgedragen als Goss' opvolger. President Bush noemde Hayden bij diens voordracht gisteren ‘ultiem gekwalificeerd’ voor de positie. Republikeinse Congresleden hebben echter openlijk kritiek. Wat is er aan de hand?

Journalist Jim Bamford verwierf faam met het eerste boek over de NSA, The Puzzle Palace (1982). In 2001 publiceerde hij een nieuw standaardwerk, Body of Secrets. Bamford staat bekend als iemand die Hayden heel goed kent.

Is het juist dat u onlangs bent afgeknapt op Hayden?

‘Ik heb Michael Hayden waarschijnlijk het vaakst van alle Amerikaanse journalisten geïnterviewd. Toen ik mijn eerste boek over de NSA schreef, deed de dienst er alles aan om mijn werk te beletten. Bij mijn tweede boek besloot Hayden, in 1999 aangetreden, medewerking te verlenen. Hij heeft me vele malen bij de NSA uitgenodigd. Ik ben op zijn cocktailparty's geweest. Ik vind hem slim en capabel. Je leest in mijn werken weinig kritiek op hem. Ik ben gesteld op hem.

‘Ik heb hem diverse malen gevraagd of de NSA onder zijn leiding de wet nakomt. Hij heeft dat steeds beaamd. Toch bleek vorig jaar dat de NSA na ‘11 september' het binnenlandse afluisterprogramma van president Bush heeft bedacht. Er is geen twijfel dat dit illegaal is: wie binnen de Amerikaanse landsgrenzen wil afluisteren moet toestemming vragen van een speciale geheime rechtbank. Dat is niet gebeurd. Dus Hayden heeft mij een onwaarheid verteld. Dat had ik nooit van hem verwacht.’

Hayden wordt in de media onafhankelijk genoemd. Terecht?

‘Mijn conclusie is omgekeerd. Hij is gezwicht om dat afluisterprogramma uit te voeren, dus als het erop aankomt is hij niet onafhankelijk. Er is altijd een kans dat de CIA in illegale operaties terechtkomt. Dus het is van belang dat de CIA wordt geleid door iemand die de wet vastberaden naleeft, en zonodig zijn politieke baas trotseert. Op dat punt heeft Hayden een zorgwekkende erfenis.’

Wat voor manager is hij?

‘Een bureaucraat. Hij heeft niet de warmte van Tenet [Goss' voorganger, red.]. Hij is vriendelijk, maar houdt altijd afstand. Bij de NSA heeft hij ervaring opgedaan in technische spionage. Het mensenwerk van de CIA - undercoveroperaties, informanten winnen - kent hij nauwelijks.’

De Republikeinse voorzitter van de inlichtingencommissie van het Huis, Hoekstra, keert zich tegen Haydens kandidatuur. Waarom?

‘Dit is hóógst opmerkelijk. Hoekstra vindt dat Hayden, een luchtmachtgeneraal, niet geschikt is voor de civiele CIA. Het zou ook beter zijn geweest als er een kandidaat binnen de CIA was gezocht. Maar ik verklaar de kritiek vooral uit Hoekstra's goede relatie met Porter Goss. Hij is het slachtoffer van een paleisrevolutie.

‘Dat zit zo. Sinds vorig jaar kennen we in de VS de nationale inlichtingencoördinator, die boven de directeur van de CIA staat en moet zorgen voor samenwerking van alle diensten. Hij onderhoudt ook het contact met de president. De man die deze nieuwe baan vervult, John Negroponte, heeft in een jaar 700 ambtenaren aangesteld, maar presteert weinig. Hij had een zondebok nodig. Goss was daarvoor uitstekend geschikt. Bovendien bleek een van zijn protégés bevriend te zijn met een corrupte lobbyist. Het heeft zijn vertrek niet veroorzaakt, maar het maakte hem kwetsbaar.’

Wat is het effect van Hoekstra's kritiek?

‘Dat het Witte Huis zich in de nesten heeft gewerkt. Je kan er zeker van zijn dat Democraten, gesteund door gematigde Republikeinen, in de hoorzittingen over Haydens kandidatuur het binnenlandse afluisterprogramma opnieuw aan de orde stellen. De regering is tot nu toe nauwelijks beschadigd door het afluisteren, mede omdat men erin is geslaagd alle informatie geheim te houden. De vraag is of dat nu nog lukt.’

Hoe eindigt dit voor Hayden?

‘Als hij wordt benoemd, heeft Hayden een grote kans om de baas van de Amerikaanse inlichtingengemeenschap te worden. Want als Negroponte vertrekt - en dat zou na zijn ongelukkige start niemand verbazen - komt hij als eerste in aanmerking hem op te volgen.’

    • Tom-Jan Meeus