Een eskimo in Scheveningen

Op een antiquarenbeurs dook onlangs een zeldzaam boekje op over de uitzonderlijke avonturen van de ‘Scheveningsche wereldreiziger’ Dirk van der Toorn.

Circa 20 januari 1940: Dirk van der Toorn voor zijn strandiglo Foto collectie Haags Gemeentearchief Haags Gemeentearchief

Het boekje is getiteld Heel de wereld leest de romantische avonturen van den Scheveningschen wereldreiziger Dirk van der Toorn. Het is uitgegeven in eigen beheer, telt 47 pagina’s en het is zeldzaam – zo ontbreekt het in alle grote bibliotheken.

Het boekje is in 1927 of 1928 uitgegeven door Dirk van der Toorn, de man die op het omslag staat afgebeeld in een cowboypak. Op die manier reisde Dirk namelijk de wereld rond: met in de holsters van zijn brede, leren riem twee echte revolvers.

Wie was deze wereldreiziger uit Scheveningen? Volgens het bevolkingsregister in Den Haag werd Dirk op 5 januari 1900 in Scheveningen geboren. Een gemakkelijke jeugd lijkt hij niet te hebben gehad. Zijn vader, die eerst „koffiehuisbediende” en vervolgens „los werkman” was, belandde tweemaal in de strafgevangenis in Rotterdam, en op zijn twaalfde werd Dirk een jaar uit huis geplaatst. Dirk werkte een tijdje als „huis- en tuinknecht”, maar op zijn tweeëntwintigste trok hij de wijde wereld in.

Zijn doel was te voet een reis rond de wereld te maken, zonder een cent op zak. Hoe lang Dirk precies onderweg is geweest en hoeveel kilometer hij in totaal heeft gelopen, is niet helemaal duidelijk. Op zijn boekje staat „Reeds 47000 K.M. afgelegd”, maar er is ook een ansichtkaart van hem bekend waarop – in het Frans, Engels en Spaans – staat dat hij tussen 1922 en 1930 „reeds 60.000 km” heeft gereisd.

Zeker is dat Dirk onderweg veel heeft meegemaakt. Hij legde dit eerst vast in een boekje getiteld De romantische avonturen van Dirk van der Toorn in Afrika. Gevangen genomen en gepijnigd door de onderdanen van Ab-el-Krim, een werkje van zestien pagina’s, dat een beknopte voorloper is van Heel de wereld leest de romantische avonturen...

Of Dirk werkelijk alles heeft meegemaakt wat hij in deze boekjes vertelt, is de vraag, maar op 18 februari 1929 noemde de Nieuwe Rotterdamsche Courant Dirks verhalen „geloofwaardig, maar af en toe toch ook héél ontzettend”.

Wat overkwam Dirk zoal? Het zwaarst had hij het in Marokko, dat hij in 1926 bereisde, samen met Karl, een Duitser die hij was tegengekomen. In Marokko vochten de Spanjaarden en Fransen indertijd tegen lokale stammen, dus het was er levensgevaarlijk. Dirk en Karl kochten een ezel en gingen „tot de tanden bewapend [...] op zoek naar Avontuur’’. Dat bleef niet lang uit: Dirk bevrijdde een Spaanse gijzelaar uit de handen van bloeddorstige rovers, hij werd aangevallen door een luipaard, gevangengenomen door „Riffkabylen” (die hem zwaar mishandelden) en gered door soldaten van het „Vreemden Legioen”, waarop hij twee jongens uit dit legioen hielp te ontsnappen.

Dirk beschrijft dit alles in eenvoudig Nederlands met een achteloosheid die we later terugzien in de beeldverhalen van Dick Bos. Zo schrijft Dirk, als een wild zwijn waar ze op jagen ervandoor gaat: „Onze karbonade was aan den haal.” Maar: „Van der Toorn legde aan, zijn schot was schitterend.” Na het gevecht met het luipaard, dat door Dirk met een mes wordt gedood, lezen we: „Ja, Karl, kijk eens, een klein knokpartijtje heb ik gehad met dien luipaard, daar om den hoek van den rots ligt hij. Nu, zegt Karl, [...] dat Scheveningsche vlees viel niet mee om het in zijn bek te verslinden.”

Dirk was in Scheveningen een bekende figuur. Op 18 februari 1929 lezen we in Het Vaderland hoe hij tijdens de strenge winter een iglo bouwde op het Scheveningse strand. Dirk trok volgens de krant op deze manier de aandacht „om zijn boekjes met reisverhalen aan den man te brengen. Ze werden grif verkocht, want wie een boekje kocht voor een luttelen prijs, mocht het ijspaleis, dat Dirk ’s nachts had gebouwd, van binnen in oogenschouw nemen”.

Begin 1940 was Dirk nogmaals met een ijshut in het nieuws. „Op het strand woont een Scheveningsche eskimo”, kopte Het Vaderland op 2 februari van dat jaar. Van der Toorn woonde toen een paar dagen in deze iglo, die hij had voorzien van een eenvoudige tafel en een houtkachel. In het Haagse gemeentearchief zijn negen foto’s bewaard gebleven van Dirk voor zijn strandiglo. Bij die foto’s staat ook Dirks sterfjaar: 1968.

Van der Toorn was van plan geweest zijn hele reis „door 37 landen der 5 werelddeelen” te beschrijven, maar dat is er – helaas – nooit van gekomen.