Van prairie naar polder met Frank Lloyd Wright

Niet H.P. Berlage, Gerrit Rietveld of een andere Nederlandse architect had de grootste invloed op de twintigste-eeuwse Nederlandse bouwkunst, en ook de Franse Zwitser Le Corbusier niet. Het was geen Europeaan, maar een Amerikaan die als geen ander het aanzien van de Nederlandse architectuur in de vorige eeuw heeft bepaald: Frank Lloyd Wright (1867-1959). Hoe immens zijn invloed in Nederland was, is nu te zien op de tentoonstelling Dromen van Amerika. Nederlandse architecten en Frank Lloyd Wright in het museum Hilversum.

In het mooie, nieuwe door Hans Ruijssenaars ontworpen deel van dit museum zijn Wrights sporen in Nederland in beeld gebracht. Op de ronde buitenwanden van twee verdiepingen tellende tentoonstellingszaal geven foto's, fotokopieën van tekeningen, maquettes en teksten een overzicht van Wrights turbulente leven en werk, van zijn vroege huizen in prairiestijl van omstreeks 1900 tot zijn gebouwen in ufo-stijl uit de jaren vijftig. In de middendelen van de twee zalen is aan de hand van alweer foto's, tekeningen en maquettes te zien hoe Frank Lloyd Wrights prairiestijl werd verwerkt door een groot aantal architecten, onder wie Berlage, Dudok, J.J.P. Oud en leden van de Haagse school zoals J.J. Brandjes, Jan Wils en J.B. van Loghem.

In een verrassende toegift op de bovendverdieping laat Dromen van Amerika zien dat Frank Lloyd Wright sinds kort opnieuw aanwezig in de Nederlandse architectuur. Na de Tweede Wereldoorlog nam zijn invloed hier weliswaar af, maar aan het einde van de twintigste eeuw en het begin van de 21ste is er in Nederland sprake van een heuse Wright-revival.

Die uit zich in de talloze 'jaren-dertig'-woningen die Nederland nu telt. De Nederlandse stijl die nu jaren-dertig wordt genoemd, is rechtstreeks afkomstig uit de welvarende buitenwijken van Chicago van een eeuw geleden. Dat is goed te zien op de foto's van fotograaf Ilya Rabinovich die door Museum Hilversum op pad werd gestuurd om de nieuwe Nederlandse prairiehuizen in beeld te brengen.

Toch blijft er een vraag knagen over Dromen van Amerika na het verlaten van het Museum Hilversum: waarom waren juist Nederlandse architecten zo ontvankelijk voor het werk van Frank Lloyd Wright? Net als veel Duitsers, Fransen en Belgen dorstten veel Nederlandse architecten in het begin van de twintigste eeuw naar een nieuwe bouwstijl, maar veel meer dan elders in Europa zochten de architecten in de polder de oplossing hiervoor op de Amerikaanse prairie.

Een echte verklaring voor dit opmerkelijke verschijnsel geeft de expositie in Hilversum niet. Dat Berlage in 1910 een reis naar Amerika maakte, en dat Wijdeveld het werk van Frank Lloyd Wright in zijn tijdschrift Wendingen publiceerde, is hiervoor geen afdoende verklaring.

Ook in Duitsland was Lloyd Wrights werk immers bekend dankzij de schitterende Wasmuth Monatshefte, waarvan er overigens een in Hilversum hangt. En dat Amerika voor veel architecten stond voor de nieuwe, moderne wereld, onderscheidt Nederland ook niet van de rest van Europa.

Maar wat was het dan? Wat hadden Nederlandse architecten toch met Frank Lloyd Wright?

Tentoonstelling: Dromen van Amerika. Nederlandse architecten en Frank Lloyd Wright. T/m 5 juni in Museum Hilversum, Kerkbrink 6 Hilversum. Geopend: di t/m za 11-17u, zo 12-17u.