Ook gij, Blair

Bruut is het al genoemd, de grootschalige verandering van zijn ministersploeg die de Britse premier Tony Blair vrijdag doorvoerde. Het was Blairs antwoord op de pijnlijke nederlaag die zijn Labourpartij donderdag leed in de gemeenteraadsverkiezingen. Hoewel het verlies in het noorden van Engeland minder erg was dan in het zuiden - met name Londen is nu het territorium geworden van de Conservatieven - blijft de nederlaag voor Labour schokkend.

Het disctrictenstelsel in Groot-Brittannië maakt dat een percentuele uitslag moeilijk te vertalen is in Lagerhuiszetels. Maar berekend is dat de ruim 40 procent die de Conservatieven haalden, tegen 26 procent voor Labour, de Tories bij nationale verkiezingen hoogstwaarschijnlijk een comfortabele meerderheid in het Britse Lagerhuis zouden hebben bezorgd.

Zo ver is het nog lang niet. De vorige parlementsverkiezingen die Blair zijn derde termijn als premier bezorgden zijn nog maar een jaar geleden, en formeel heeft Labour dus nog drie jaar te gaan. De belangrijkste vraag is: met of zonder Blair?

Zijn reactie op de nederlaag van donderdag is op veel manieren uit te leggen: een vernieuwing om met een vitale ploeg zijn karwei af te maken, een afleidingsmanoeuvre of een regelrechte wanhoopspoging om de macht te houden. Hoe dan ook, het heeft allemaal te maken met Blairs tanende populariteit en de onzekerheid over diens vertrek. De premier heeft al anderhalf jaar geleden te kennen gegeven dat hij zijn derde termijn niet zou volmaken. Die opmerking heeft hem sindsdien achtervolgd en hij heeft er terecht spijt van.

Mocht het tot een leiderschapscisis komen, dan heeft Labour misschien nog wel een groter probleem dan nu. De minister van Financiën Gordon Brown, die vrijdag als een van de weinige bewindslieden zijn positie behield, staat al zo lang te popelen om Tony Blair op te volgen dat het bijna potsierlijk wordt. Browns positie binnen Labour is niet onomstreden, waardoor Blairs opvolging chaotischer kan worden dan lijkt.

Labours andere grote probleem zijn de Conservatieven, die na acht jaar in de wildernis nu onder de jonge leider David Cameron aan een wederopstanding bezig zijn. Dat maakt dat vervroegde verkiezingen voor Labour geen optie zijn, en het van belang is de rijen gesloten te houden.

Blair moet zich er daarbij van vergewissen dat zijn persoonlijke politieke belang niet hetzelfde is als het Britse belang. Dat is vaak moeilijk, na negen jaar premierschap. Het is zijn verantwoordelijkheid om zijn opvolging nu ordelijk te regelen, zonder dat het bestuur jaren stagneert door een machtsstrijd binnen de regerende partij.

Dat zou ook in het belang zijn van de Europese partners. De Unie heeft er niets aan jaren te moeten leven met een vleugellamme regering in een grote lidstaat, die enkel nog gefascineerd is door een opvolgingsgevecht. Aan één Frankrijk heeft Europa de handen al meer dan vol.

Commentaren geven het standpunt van de krant, op basis van discussies tussen hoofdredactie en commentatoren. Reageren: lezerschrijft@nrc.nl