Kwestie Iran kost Straw post op Buitenlandse Zaken

Meningsverschillen over de politiek jegens Iran speelden een rol bij de onverwachte degradatie van de Britse minister Jack Straw.

De nieuwe Britse minister van Buitenlandse Zaken Margaret Beckett reist vandaag naar New York voor topberaad over het dossier dat haar voorganger Jack Straw naar het lijkt de kop heeft gekost: de nucleaire ambities van Iran.

Het was vrijdag velen in eerste instantie een raadsel waarom premier Tony Blair Straw bij zijn grote reshuffle aan de kant zette. Hij was immers niet in een seksschandaal verwikkeld, zoals vice-premier John Prescott, en had evenmin opzichtig geblunderd, zoals Charles Clarke van Binnenlandse Zaken die verzuimde criminelen het land uit te zetten na uitzitting van hun straf.

Er waren enkele serieuze geschillen tussen Straw en zijn chef, zo wisten mensen op Straws departement. Het had Blair met name geërgerd dat Straw de afgelopen weken een preventief militair optreden tegen Iran herhaaldelijk 'onvoorstelbaar' had genoemd. Volgens de minister sluit artikel 51 van het Handvest van de Verenigde Naties over het recht op zelfverdediging van staten dergelijke offensieve acties uit.

Dagblad The Guardian berichtte dit weekeinde dat Blair zijn medewerkers meer dan eens liet opbellen naar Straws ministerie om er bij hem op aan te dringen zich minder categorisch uit te laten over deze kwestie. Straw negeerde die verzoeken. Blair zelf acht het wenselijk de militaire optie achter de hand te houden in deze kwestie, die naar zijn inzicht op zijn minst even belangrijk is als de chaos in Irak.

Interessant is ook dat de Amerikaanse president George Bush volgens sommige berichten ontstemd was over de koers van Straw inzake Iran. Het is zeker dat Blair Beckett heeft ingeprent vanavond in New York bij een etentje met collega's van de vier andere permanente leden van de Veiligheidsraad zíjn standpunt en niet dat van Straw in te nemen. De Britten zijn een van de indieners van een resolutie in de Veiligheidsraad, die Iran oproept zijn verrijking van uranium op te schorten.

De meningsverschillen tussen Straw en Blair over Iran waren uitzonderlijk. Straw stond sinds zijn aantreden op Buitenlandse Zaken in 2001 niet als een rebel bekend. Blairs greep op het buitenlands beleid is hoe dan ook sterk. Christopher Meyer, Brits gezant in Washington in de aanloop naar de oorlog in Irak, beschreef vorig jaar in zijn memoires dat de ambassade altijd direct met Downing Street 10 zaken deed als het er diplomatiek om spande. Het ministerie van Buitenlandse Zaken vervulde dan slechts een bijrol.

Er was volgens ingewijden nog een tweede grief van de premier tegen Straw en dat was dat Straw de laatste tijd de indruk wekte op de hand van Blairs gedoodverfde opvolger, minister van Financiën Gordon Brown, te zijn. Een zonde die Straw mede zijn baan kostte. Hij werd gedegradeerd tot een bijrol als minister die zich moet bekommeren om de relaties met het Lagerhuis.

Intussen blijft het onrustig in de Labour-partij. Zo'n 50 Lagerhuisleden van Labour zijn bereid een brief te tekenen waarin Blair wordt verzocht een concrete vertrekdatum te geven. Uit een peiling bleek dat ruim de helft van de ruim 350 Labour-parlementariërs wil dat Blair uiterlijk eind volgend jaar vertrekt. Tot dusver heeft de premier alleen willen zeggen dat dit zijn laatste termijn is. Een minderheid dringt aan op zijn onmiddellijk aftreden.

Hoezeer Brown ook belust is op het premierschap, hij beseft dat hij niet gebaat is bij een paleisoproer. In interviews riep hij gisteren op tot een 'ordelijke' machtsoverdracht en eenheid in de partij. Hij distantieerde zich van de briefschrijvers. 'Ik heb de afgelopen 25 jaar gezien', aldus Brown voor de BBC-televisie, 'dat het een recept is voor een ramp wanneer de Labour-partij verdeeld raakt en de extremisten de macht overnemen terwijl de gematigden de controle verliezen.'

De kersverse minister van Binnenlandse Zaken, John Reid, opvolger van Clarke, nam het daarentegen op voor Blair. Hij verklaarde dat het het beste zou zijn als de premier zijn volledige termijn uitzit. Blair zelf zou vandaag een persconferentie geven en met de Labour-Lagerhuisleden spreken. Vaststaat dat hij zijn partijgenoten en de rest van de natie het nodige heeft uit te leggen.

    • Floris van Straaten