Kijken motherfuckers!

Is al die aandacht voor Karel Appel overdreven?

Nee! Zijn werk heeft nog steeds krachtige geldigheid.

nrc.next aan de telefoon: de redactie wil van mij - beeldend kunstenaar (36) - weten of al die aandacht voor Karel Appel niet overdreven is. Of ik ook niet vind dat hij misschien wel een opmerkelijke kunstenaar was, maar wel eentje die zijn hoogtepunt vijftig jaar geleden beleefde.

Onzin! Zijn hele oeuvre heeft nog steeds krachtige geldigheid. Dus dít is mijn persoonlijke reactie.

De mensen zeggen wel: 'Die Appel is een oude sentimentele man.' Hij had de laatste jaren in interviews en reportages vaak natte ogen. Ik denk dat dit is omdat hij met zijn werk refereerde aan het alledaagse leven, het directe verwerken van alles wat passeert in je bestaan. Daarbij was zijn hele actieradius doorspekt van het zoeken en het raken (hij noemde schilderen slaan!) van de grote vragen van het leven. Het grote verwerken. 'What the fuck are we doing on this earth?' En in het zichzelf verliezen tijdens het werkproces raakte Appel van tijd tot tijd die essentie. Wat dat dan is? '...dan houd je je bek' (zei hij in het programma van de Schoonheid en de Troost en kreeg weer natte ogen)

Nu is de ziel uit hem gevlogen. Gelukkig laat hij veel bezield werk achter. Het kleine en het grote verwerken zat in al zijn werk. Toch bekruipt mij, als een zichzelf ook druk makend kunstenaar die zoveel wil en zo nodig ook iets wil achterlaten, een treurig gevoel. Appel heeft zijn hele leven geknokt en gebuffeld, en ook dan is het plotsklaps zomaar voorbij. Nog een tijdje wat extra postume aandacht, beetje lijkenprikken en oprispingen van de markt, en dan sluit het boek.

Zo ging dat ook met Reve, en zo gaat het straks ook met Mulisch en met onze eigen ouders en geliefden. Natuurlijk krijg je dan natte ogen

On-Nederlands. Zoveel emotie, passie en ruig gebaar. De quasi intellectuele bedeesde elite pikt(e) het niet. Echter, zoveel echtheid en 'echte ballen' overwinnen gelukkig altijd. En de inhoudelijke aandacht die hem ontbeerde is voor mij verklaarbaar in de harde confrontatie van de kijker met zijn eigen onvermogen om de echte wrange, maar ook troostende conclusies van zijn werk te aanvaarden. Erkennen. Ook daarvoor moet je 'ballen' hebben.

Gelukkig rest er ook genoeg formeel esthetisch terrein om te beschouwen en te analyseren: schildertoets, kleurgebruik, assemblages, decorbouw. The guy was een veelvraat, hetgeen men binnen het pact van de nog steeds geldende reductietheorie (met zo min mogelijk middelen zoveel mogelijk zeggen) ook niet graag slikt. Ik schreef op een installatie van mij in het Gemeentemuseum Den Haag 'Ik denk maar wat na'; om te refereren aan de beroemde uitspraak van Appel 'ik rotzooi maar wat an'. Tevens om de bekende commentaren over mijn 'rotzooi' en het over het paard getilde denken in onze westerse samenleving te parodiëren. Liever lekker belangrijk doen en intellectueel lullen over drie streepjes op een doek of een handig (lui) conceptje in een lege 'white cube' museumruimte. Nee Appel, maar ook nu nog Thomas Hirschorn, Jason Rhoades, Honoré D'Ô, Carel Visser en nog wel wat rakkers; ze gaan maar door en dat wekt onbegrip en nijd bij de op zekerheid en calculatie ingestelde angstlaarzen.

Het gaat mij in essentie om de mentaliteit en de verbeeldingskracht. Een groot acteur wordt de psychopaat die hij speelt. Een schrijver - en daarna ook de lezer - vereenzelvigt zich met het hoofdpersonage. Een kind speelt zo écht dat er werkelijk krokodillen naast het vloerkleed zwemmen en dat moeder daar niet mag en kan lopen! Appel zei met natte ogen dat van Gogh die cipres zó intens observeerde en schilderde: 'Hij wérd die cipres.' Wijze lessen, nog steeds van kracht. Kijken motherfuckers! Dat zeg ik dan

David Bade (Curaçao, 1970) is beeldend kunstenaar en één van de oprichters van de stichting ArteSwa en van Instituto Buana Bista te Curaçao. Hij wordt in Nederland vertegenwoordigd door galerie Metis-NL te Amsterdam.

    • David Bade