'Ik zat zelf aan de voeten van de prinses'

De Zuid-Afrikaanse vocaliste Sibongile Khumalo zingt in de allereerste Zulu-opera 'Princess Magogo'.

Zulu-prinses Magogo kaDinizulu Buthelezi (1899-1984) streed als politiek activiste voor de eenwording van haar volk. Daarnaast leverde ze als zangeres en componiste een bijdrage aan de ontwikkeling van traditionele Afrikaanse muziek. Haar levensgeschiedenis vormt de leidraad in Princess Magogo, de eerste Zulu-opera ooit, die vanaf zaterdag in het Amsterdamse Muziektheaterwordt opgevoerd. Het visuele spektakel van regisseur Themi Venturas vol Afrikaanse ceremoniële scènes met Nederlandse orkestratie is na Zuid-Afrika en Amerika voor het eerst in Nederland.

In de opera blikt de stervende prinses, vlak voordat de geest van haar vader haar meeneemt naar de voorvaderen, terug op haar leven. De in Zuid-Afrika bekende mezzosopraan Sibongile Khumalo (48) speelt de rol van de Zulu-prinses. 'Prinses Magogo was een enorme persoonlijkheid', vertelt ze een paar dagen voor haar komst naar Amsterdam. Met haar verdiensten in klassiek, jazz en Zuid-Afrikaanse muziek is Khumalo geknipt voor de vertolking. Zij is een grote ster in Zuid-Afrika en heeft gezongen bij vele nationale festiviteiten.

De vocaliste heeft bewondering voor haar charismatische personage. 'Prinses Magogo was een patriot en een natiebouwer. Ze nam haar rol als prinses serieus, maar zichzelf minder. Ze had gevoel voor humor. Bijzonder is dat ze haar tijd vooruit was. Zo verscheen ze regelmatig als gebedszangeres op de 'izimbizo', de koninklijke bijeenkomsten. Daar zingen was gewoonlijk voorbehouden aan mannen.'

Sibongile Khumalo's vader was Zulu en haar moeder was Tsonga. Dat maakt Khumalo in de patriarchale gemeenschap ook Zulu. De invloed van de prinses op de geschiedenis van Zuid-Afrika was groot, weet ze. Daarom is het belangrijk dat het Zulu-verhaal correct naar buiten komt. 'Prinses Magogo gaf de liefde op om een land te redden. Daarmee voorkwam ze waarschijnlijk een oorlog. Haar opoffering en de pijn die ze voelt in de opera maken haar erg menselijk. Het is een universeel verhaal: gevonden liefde en weer verloren, om het later elders weer te vinden. Uit het Zuid-Afrikaanse perspectief is het van belang dit soort verhalen te vertellen om nieuw licht te laten schijnen op de Zulu-geschiedenis, maar ook om de betekenis in de genderpolitiek.'

Khumalo heeft een speciale herinnering aan de prinses. Als twaalfjarige ontmoette ze haar in het koninklijke paleis Kwa-Phindangene in het hart van Zulu-land. 'Mijn familie vierde er vakantie. Ik had het privilege om een middag aan haar voeten te zitten en te luisteren naar haar zang en spel op het booginstrument ugubhu. Ik moet eerlijk zeggen dat ik het op dat moment niet echt beschouwde als een eer. Liever deed ik met andere kinderen mee. Toch heeft deze ontmoeting mij geholpen bij het vormen van haar personage. Ik weet nu bijvoorbeeld hoe ze haar hoofd scheef hield en hoe ze lachte.'

Voor iedere show bereidt Khumalo zich voor met stem- en concentratieoefeningen en gebeden. Het kleden voor een productie als Princess Magogo neemt ook tijd, de kleurige Afrikaanse gewaden en de hoofdtooien dienen zorgvuldig geprepareerd te worden. De rol is pittig, omdat de opera een flashback-vertelling is. 'Op mijn sterfbed keer ik terug in de tijd naar een jonge versie van de prinses om na veel ontwikkelingen uiteindelijk weer te sterven. Dat vraagt veel inlevingsvermogen. Maar het is een uitdaging om de rol te profileren.'

Daarnaast eist de rol veel van haar zangkunst. De Zulu-taal in de opera is een toontaal waarin betekenisonderscheidingen tussen gelijke lettergrepen door de toonhoogte worden gemaakt. 'De Zulu-stijl amahubo heeft een hoop leegtes en verbindingen tussen de noten die ongebruikelijk zijn. Prinses Magogo had een zeer groot bereik, dat je ook terugvindt in de muziek die speciaal is geschreven voor het stuk. Daarnaast is het moeilijk de stilistische integriteit te behouden tussen de folkelementen in de muziek en de nieuw gecomponeerde gedeeltes. Ik heb wat vrijheid om te interpreteren binnen de stijlgrenzen, maar ik kan niet improviseren.'

Die ruimte vindt de zangeres buiten deze opera in jazz met vermaarde nationale jazzmusici als Hugh Masekela. Maar een voorkeur heeft ze niet. 'Iedere stijl biedt me weer een andere uitdaging. Door opera te zingen heb ik mijn zangtechniek ontwikkeld. In jazz heb ik vrijheid gevonden en soul weten te leggen in mijn muziek. Maar Afrikaanse muziek, Zuid-Afrikaanse muziek in het bijzonder, vormt de basis van mijn hele performer-zijn.'

Zulu-opera Princess Magogo, Holland Symfonia o.l.v. Jeremy Silver. 13 t/m 17/5 Muziektheater, Amsterdam. Res: (020) 6255455. Info: www.gastprogrammering.nl

    • Amanda Kuyper