Geen debat

Zelfvertrouwen heb je, of je hebt het niet, en als je het niet hebt moet je doen alsof je het wel hebt. Althans, in bepaalde functies, bijvoorbeeld die van kandidaat-lijsttrekker van de VVD.

Neem Rita Verdonk. Zij wil graag de indruk wekken een onneembare burcht van zelfverzekerdheid te zijn, maar als je goed kijkt, zie je scheurtjes in de dikke muren. Mark Rutte, haar tegenstander, heeft ze ook gezien en begint er, eindelijk, steeds feller op te mikken.

Zaterdagavond zag ik de kemphanen aan het werk in de sociëteit van het Utrechtse studentencorps, zo'n donker, naar verschaald bier ruikend studentenhol. Het was geen prettige avond voor Verdonk. Het vak van politicus is meedogenloos. Je kunt urenlang nog zo je best doen, maar wat er van zo'n avond overblijft, is die ene minuut waarin het misging. Dat minuutje haalt Nova en krantenstukjes als dit.

Het begon met een ogenschijnlijk onschuldige uitspraak. 'Ik ben nooit eerder lid geworden van een politieke partij, de VVD was de eerste', zei Verdonk, staand aan een tafeltje voor de zaal, tussen Jelleke Veenendaal en Rutte. Kort daarvoor had ze gezegd dat Thorbecke en Bolkestein haar grote politieke voorbeelden waren. Rutte sloeg onverbiddelijk toe. In 1994 stemde ze nog PvdA, zei hij, terwijl Bolkestein recht tegenover de PvdA van Kok en Melkert stond. Wat was er sindsdien veranderd?

Rutte probeerde haar zijn microfoon te geven, maar ze aarzelde om hem aan te nemen. 'Mark stond toen niet bij me in het hokje', zei ze schutterig tegen de zaal. Rutte zei iets onverstaanbaars tegen haar. 'Ja, ik weet wel dat ik dat in een interview heb gezegd', zei ze snel. Vervolgens, en dat was de grootste fout, probeerde ze het debat de kop in te drukken met het verwijt: 'We zouden hier alleen in debat gaan met de leden.'

Met zoveel formalisme wisten de joelende JOVD'ers en studenten in de zaal wel raad.

Na afloop hoorde ik dat het al eerder die week was misgegaan in de communicatie tussen de organiserende JOVD en het team van Verdonk. De JOVD had begrepen dat Verdonk bereid was in Utrecht in debat te gaan met Rutte en Veenendaal, ook al viel deze avond buiten de vijf geplande debatten. Later werd het de JOVD duidelijk dat Verdonk geen direct debat wilde, maar alleen een gesprek met de leden.

'Waarom is er geen debat?' vroeg een man in de zaal, 'waarom zou ik gaan stemmen als u dat niet wilt?' 'We doen vijf debatten', zei Verdonk streng, 'anders wordt het toch maar elkaar vliegen afvangen. Afspraak is afspraak. Dan hadden jullie maar andere afspraken moeten maken.'

Ik moest onwillekeurig terugdenken aan Pim Fortuyn, dat andere grote voorbeeld van Rita Verdonk, die ze bij het begin van haar campagne nog zo uitdrukkelijk had genoemd, maar nu opeens niet meer. Wat je ook van hem mocht denken, Fortuyn zocht de aanval - nooit de verdediging. Hij zou zich in het heetst van de strijd niet beroepen hebben op afspraken, waarvan geen VVD-lid wil horen als hij op een fraaie zomeravond in een vol, benauwd zaaltje plaatsneemt.

Bravoure valt niet te lenen.