De Overwinning gesimuleerd

Khaldai.jpg Morgen is het weer Overwinningsdag. U kent vast deze klassieke foto van Jevgeni Chaldei wel: het Rode Leger hijst in Berlijn de vlag op de Reichstag. En u weet misschien dat ‘ie helemaal nep is. De rode vlag sjouwde fotograaf Chaldei overal met zich mee. In dit geval probeerde hij met de soldaten een paar varianten uit (hier te koop voor 1.800 dollar) voordat hij de meest bevredigende compositie vond. Terug in Moskou merkte hij tot zijn horreur dat de soldaat die de vendelzwaaier steunt, twee horloges om zijn polsen droeg. Maar het Rode Leger plundert niet, dus dat werd plakken, knippen en airbrushen. (Bedankt Muumi, voor de smoking gun)

redarmysoldier.jpgEen ander oorlogsicoon dan. De foto is van Max Alpert en stelt politiek instructeur Jeremenko voor die in 1942 de aanval inzet bij Vorosjilovgrad. Uiteraard is dit in scène  gezet. Politieke instructeurs zetten namelijk geen aanvallen in, zij hadden het veel te druk met het opsporen van klassenvijanden en het regelen van mitrailleurs om de eigen sodaten neer te maaiden wanneer die zich zonder toestemming terugtrokken. 

moskoudinpobeda.jpgDeze dan: Moskou op Overwinningsnacht 1945. Inderdaad werden die avond de lichtbundels van de luchtafweer aangezet en vuurwerk afgestoken. Veel vuurwerk zelfs, maar ook weer niet zoveel. Stevig geretoucheerd.

Vrijwel alle ‘documentaire’ Sovjet-fotografie van de Tweede Wereldoorog is geretoucheerd of geënsceneerd, Het zijn iconen, tableaux vivants. De Sovjets hadden weinig op met realiteit. Heeft u dit museum voor falsificatie al doorlopen?

Oleg Kilmov noemt het werk van deze generatie Sovjetfotografen magnifiek, en ik denk dat hij gelijk heeft. Ze hadden geen moreel probleem met bedrog; waarom zoeken naar dat ene magische moment als je dat mooier in scène kan zetten? Werkelijkheid bestaat niet, er is alleen propaganda. En zo zit de hele wereld in elkaar, denkt men. Idealisme en cynisme zijn één en hetzelfde ding in de Sovjet-Unie, en in Rusland. 

    • Coen van Zwol