Angst voor de afgrond van de nieuwe tijd op desArts

Een gemene tante met schelle stem is in het diepzwart gekleed en gedraagt zich als een vileine intrigante. Een net volwassen dochter speelt zoet piano, maar ondertussen laait haar seksuele begeerte op. Vader was ooit puissant rijk, maar heeft het vermogen verkwanseld aan gokken. Buiten laait de haat van 'de meute, het volk' op. De verlichting is uitgevallen. Kaarsen branden.

Iedereen in dit spookhuis is bang voor de gapende afgrond van de nieuwe tijd. Op het KunstenFESTIVALldesArts in Brussel brengt het Argentijnse gezelschap Sportivo Teatral een voorstelling als toonbeeld van drama en politiek. De Mal en Peor (Van kwaad tot erger) heet het stuk, dat zich afspeelt in 1910. De regie is van Ricardo Bartís. Het Brusselse festival kiest het rijk gedecoreerde Pelgrimshuis in een buitenwijk als locatie. Tapijten op de parketvloer, overal deuren. Een oude oma heeft ooit geld ingezameld om het lot van de indianen te verbeteren. Nu terroriseert de familie de vrouw om de aktes prijs te geven, waarna het onbedreigde leven kan voortgaan.

De Mal en Peor is theater, zoals we het zelden zien. Artistiek directeur van het KunstenFESTIVALdesArts Frie Leysen neemt na twaalf jaar afscheid. Haar komt de eer toe in de meimaand van Brussel een stad te maken met theater en dans. Omdat het festival noch de Vlaamse noch de Waalse partij dient, is het nog steeds omstreden. Ten onrechte. Leysen laat de Franstalige Brusselaars theater zien van Nederlandstalige afkomst en omgekeerd.

Brussel is een stad van vreemdelingen. Dat uit zich in het straatbeeld, en dat laat Leysen zien op talloze theaterplaatsen in de stad. Het verbaast haar, zoals ze twee jaar geleden in deze krant zei, 'dat Vlaanderen zo weinig weet van Wallonië en Wallonië van Vlaanderen'. Een Europees georiënteerde stad als Brussel 'moet in staat zijn beide gemeenschappen met elkaar te verbinden', aldus Lesen. 'Dat is mijn opdracht.'

In de Beursschouwburg brengt het Lone Twin Theatre uit Groot-Brittannië de performance Alice Bell, geïnspireerd op de roman In the Skin of a Lion van Michael Ondaatje. De spelers staan verloren in een kale ruimte met als enig bezit een klein tokkelinstrument, de ukele. Heldin Alice Bell, een kleine actrice, probeert zich in staande te houden in een bedreigende, beklemmende wereld. Zij komt van het platteland en gaat naar de grote stad. De onschuldig ogende muziekinstrumenten zijn levensgevaarlijke, explosieve wapens. Ze moet sterven, want in de groep waarin zij leeft is zij een vreemdelinge. Voor haar grote liefde heeft zij haar naam veranderd, zoals het huwelijk vereist. Dat komt haar duur te staan.

De indruk die de Argentijnen achterlaten is overweldigend. De spelers variëren op meeslepende wijze van intieme poëzie tot agressieve wraak. Zij maken van taal een imponerende opera-aria, zij veranderen familieliefde in gezinshaat. Schitterend is het beeld van de bedreigde gezinsleden die door een raam naar de menigte kijken die de heersende aristocratie wil verdrijven. Op elk gezicht is een andere emotie te lezen: angst, verwarring, respect. De oude wereld is voorgoed voorbij. Dat is tragisch, en ook hoopgevend.

Voorstellingen: Alice Bell door Lone Twin Theatre en De Mal en Peor door Sportivo Teatral. Gezien: 7/5 KunstenFESTIVALdesArts, Brussel. T/m 27/5. Inl.: 0032-70222199; www.kfda.be