Aankomend chef CIA heeft een belast verleden 'Goss werd zondebok '

De directeur van de CIA is opgestapt en zijn opvolger ligt onder vuur voordat hij is voorgedragen. Specialist Jim Bamford signaleert een 'paleisrevolutie' in de spionnengemeenschap.

De spanning in de relatie tussen de Amerikaanse politiek en de inlichtingendiensten beleeft een nieuw hoogtepunt. Vrijdag stapte directeur Porter Goss van de CIA plotseling op. De reden bleef vaag. In het weekeinde lekte uit dat Michael Hayden, oud-directeur van de in afluisteren gespecialiseerde NSA (National Security Agency), door het Witte Huis wordt voorgedragen als Goss' opvolger. Dat leidde weer tot openlijke kritiek van Republikeinse Congresleden.

Wat is er aan de hand?

Journalist Jim Bamford verwierf faam met het eerste boek over de NSA, The Puzzle Palace (1982). In 2001 publiceerde hij een nieuw standaardwerk, Body of Secrets. Bamford staat bekend als iemand die Hayden heel goed kent.

Is het juist dat u onlangs bent afgeknapt op Hayden?

'Ik heb Michael Hayden waarschijnlijk het vaakst van alle Amerikaanse journalisten geïnterviewd. Toen ik mijn eerste boek over de NSA schreef, deed de dienst er alles aan om mijn werk te beletten. Bij mijn tweede boek besloot Hayden, in 1999 aangetreden, medewerking te verlenen. Hij heeft me vele malen bij de NSA uitgenodigd. Ik ben op zijn cocktailparty's geweest. Ik vind hem slim en capabel. Je leest in mijn artikelen en boeken weinig kritiek op hem. Ik ben gesteld op hem.

'Ik heb hem diverse malen gevraagd of de NSA onder zijn leiding de wet nakomt. Hij heeft dat steeds beaamd. Toch bleek vorig jaar dat de NSA na 11 september het binnenlandse afluisterprogramma van president Bush heeft bedacht. Er is geen twijfel dat dit illegaal is: wie binnen de Amerikaanse landsgrenzen wil afluisteren moet toestemming vragen van een speciale geheime rechtbank. Dat is niet gebeurd. Dus Hayden heeft mij onwaarheid verteld. Dat had ik nooit van hem verwacht.'

Hayden wordt in de media onafhankelijk genoemd. Terecht?

'Mijn conclusie is omgekeerd. Hij is gezwicht om dat afluisterprogramma uit te voeren, dus als het erop aankomt is hij niet onafhankelijk. Er is altijd een kans dat de CIA in illegale operaties terechtkomt. Dus het is van belang dat de CIA wordt geleid door iemand die de wet vastberaden naleeft, en zonodig zijn politieke baas trotseert. Op dat punt heeft Hayden eenzorgwekkende erfenis.'

Wat voor manager is hij?

'Een bureaucraat. Hij heeft niet de warmte van een George Tenet (Goss' voorganger, red.). Hij is vriendelijk, maar houdt altijd afstand. En bij de NSA heeft hij ervaring opgedaan in technische spionage.

Het mensenwerk van de CIA - undercoveroperaties, informanten winnen - kent hij nauwelijks.'

De Republikeinse voorzitter van de inlichtingencommissie van het Huis, Hoekstra, keert zich tegen Haydens kandidatuur. Waarom?

'Dit is hóógst opmerkelijk. Hoekstra vindt dat Hayden, een luchtmachtgeneraal, niet geschikt is voor de civiele CIA. Het zou ook beter zijn geweest als men een kandidaat binnen de CIA had gezocht. Maar ik verklaar de kritiek vooral uit Hoekstra's goede relatie met Porter Goss, de afgezette directeur. Hij is het slachtoffer van een paleisrevolutie.

'Dat zit zo. Sinds vorig jaar kennen we in de VS de nationale inlichtingencoördinator, die boven de directeur van de CIA staat en moet zorgen voor samenwerking van alle diensten. Hij onderhoudt ook het contact met de president. De man die deze nieuwe baan vervult, John Negroponte, heeft in een jaar zevenhonderd ambtenaren aangesteld, maar presteert weinig.

Hij had een zondebok nodig. Dat is Goss geworden - die daarvoor uitstekend geschikt was. Goss raakte verder in de problemen omdat een van zijn protégés bevriend bleek te zijn met een corrupte lobbyist. Het heeft zijn vertrek niet veroorzaakt, maar het maakte hem kwetsbaar.'

Wat is het effect van Hoekstra's kritiek?

'Dat het Witte Huis zich in de nesten heeft gewerkt. Je kan er zeker van zijn dat Democraten, gesteund door gematigde Republikeinen, in de hoorzittingen over Haydens kandidatuur het binnenlandse afluisterprogramma opnieuw aan de orde stellen. De regering is tot nu toe nauwelijks beschadigd door het afluisteren, mede omdat men erin is geslaagd alle informatie over de operatie geheim te houden. De vraag is of dat lukt nu er hoorzittingen met Hayden komen.'

Hoe eindigt dit voor Hayden?

'Als hij wordt benoemd, heeft Hayden een grote kans om de baas van de Amerikaanse inlichtingengemeenschap te worden. Hij is gekwalificeerd en als directeur van de CIA uitstekend gepositioneerd. Want als Negroponte vertrekt - en dat zou na zijn ongelukkige start niemand verbazen - komt hij als eerste in aanmerking hem op te volgen.'

    • Tom-Jan Meeus