Zap nou eens niet weg

Leerlingen inzicht laten krijgen in het onrecht in de wereld, dat is de drive van de vrijwilligers van 'Cross your borders'. Jacqueline Kuijpers

Leerlingen houden een presentatie van de informatie over de problemen van een ontwikkelingsland. foto Flip Franssen Nederland, Arnhem, 27-4-2006 Crossing your borders (schoolvoorbeeld) Foto: Flip Franssen, NVF, 024-3238442 Franssen, Flip

Scholen worden overspoeld met onderwijsprojecten van uiteenlopende instanties die in het klaslokaal hun boodschap voor het voetlicht willen brengen. Sommige van die projecten springen eruit. Cross Your Borders is er één van. Hier geen communicatiedeskundige die vanachter zijn bureau iets heeft bedacht, maar een groepje idealisten dat op gevoel een driedaags project voor middelbare scholieren (havo en vwo) heeft gemaakt rondom ontwikkelingshulp: Shit man, er is zoveel onrecht in de wereld, laten we daar wat aan doen!'

Geert Brugmans (29, sociaal geograaf), Michel Vossenberg (28, bedrijfskundige) en Nicole Keller (26, bedrijfskundige) stonden - samen met een viertal anderen - aan de wieg van Cross Your Borders (CYB). Het begon allemaal tijdens hun studententijd in Nijmegen, toen ze tijd hadden om lange reizen te maken in derdewereldlanden en daar de impact zagen van armoede, ongelijkheid, vervuiling. Ze wilden op een structurele manier in actie komen, maar hoe? Al brainstormend kwam het drietal tot de conclusie dat échte veranderingen alleen kunnen worden bewerkstelligd door het denken en doen van mensen te beïnvloeden. Zo kwamen we uit bij het voortgezet onderwijs', zegt Keller. De meeste jongeren kennen de achtergrond van ontwikkelingsproblematiek niet. Ze zappen weg bij het jeugdjournaal. Wij willen ze op een leuke manier informeren en laten zien wat ze zelf kunnen doen, in de hoop dat ze nu of in de toekomst in actie komen.'

Arnhem, donderdagochtend. Het Arentheem College baadt in het zonlicht. Binnen zijn negen derde klassen havo en vwo voor de derde dag bezig met ontwikkelingsproblematiek. Vandaag is de afsluiting. Groepjes leerlingen geven presentaties over de belangrijkste problemen van een bepaald ontwikkelingsland. Iedere presentatie wordt beoordeeld door een docent en één van de vijftien CYB-vrijwilligers die het project in Arnhem begeleiden. Vijf jongens uit 3 vwo stellen zich in rijtje op voor het bord. Zij hebben elk een gedicht gemaakt over de machtige positie van multinationals in Peru. Daan (15) bijt het spits af:

In Peru valt weinig te verdienen/ Voor een hongerloon moet je bedrijven dienen/ De helft van de bevolking ligt onder de armoedegrens/ En een handvol rijke gasten heeft een goed gevulde pens

Een groepje meiden voert een toneelstukje op: Jensen, inclusief ingeblikte lach, met op de bank de president van Kenia en een vrouw uit de sloppenwijken van Nairobi. Uit de levendige discussie komt het kernprobleem van Kenia goed naar voren: vervuiling en gebrek aan schoon drinkwater. Er wordt veel gelachen en goed geluisterd. Wel jammer dat de leerlingen zo weinig op elkaar reageren', vindt Marco Kalverda (31). Hij heeft een jaar als ontwikkelingswerker in Angola gewerkt en loopt vandaag voor het eerst mee bij CYB. Nicole Keller is al meer door de wol geverfd: Dan verwacht je te veel van vijftienjarigen.'

Hoewel de presentaties steeds maar een minuut of twintig duren, inclusief een kort vraaggesprekje achteraf, is het voor de leerlingen soms te lang. Saaaaaai', mimet Barbara (15) naar haar vriendin Yfke (15) tijdens een presentatie over onderwijs in de Filippijnen. Je leert er wel van, hoor', zegt ze na afloop, maar na een tijdje ga je toch wegdromen.' Barbara en haar klasgenoten vinden het vooral leuk om dingen te dóen en hadden moeite met de eerste dag van het project, toen ze voor hun gevoel een bombardement aan informatie over zich heen kregen. Tja', reageert Keller wat geprikkeld, maar we moeten toch een basis leggen? Dan krijg je inzicht in de kernproblemen van een land en welke oplossingen er mogelijk zijn.'

In 2003 gingen de vrijwilligers van het eerste uur de boer op met hun idee, gewapend met een laptop met de eerste versie van de CYB-website. De eerste school die 'ja' zei was het Montessori College in Nijmegen. Vanuit deze school hebben we veel feedback gekregen over de werkvormen', vertelt Keller. Maar de schooltijd ligt nog niet zo ver achter ons, dus kunnen wij ons goed voorstellen wat leuk is als je in de klas zit. Zo beginnen we altijd met een brainstormsessie: waar denk je aan bij het woord ontwikkelingswerk? De leerlingen schrijven woorden op post-it briefjes, die we samen op een groot vel papier groeperen.'

Hun website bevat nu per land informatie over onderwijs, politiek, economie, samenleving, gezondheidszorg en natuur & milieu. Alles is geverifieerd door deskundigen van onder meer Oxfam Novib en de Radboud Universiteit. Het materiaal wordt geregeld geactualiseerd. Keller: We zijn bijvoorbeeld altijd op zoek naar goede beelden, die zeggen meer dan duizend woorden.' Dat vindt ook Yentl (14): Ik vond het filmpje over slaapziekte heel indrukwekkend. Dat die mensen een medicijn krijgen uit 1920, met arsenicum erin, waaraan één op de twintig mensen doodgaat, terwijl er wel een ander medicijn is. Maar één van de ingrediënten die daarvoor nodig zijn brengt meer opals dat wordt gebruikt in gezichtscrèmes voor vrouwen in de Westerse wereld. Echt - ze schudt haar hoofd - ongelooflijk.'

Momenteel werken ruim 90 vrijwilligers voor CYB, voornamelijk studenten uit Nijmegen. Brugmans, Keller en Vossenberg hebben dankzij subsidie van Oxfam Novib, NCDO en andere fondsen voor zichzelf een fulltime betaalde baan kunnen creëren. In de toekomst wil het drietal een landelijk CYB netwerk opzetten in alle universiteitssteden. Inmiddels zijn in Utrecht de eerste contacten gelegd.

www.crossyourborders.nl

    • Jacqueline Kuijpers