Trincomalee is in de ban van wraak

Het conflict in Sri Lanka heeft de verhoudingen tussen de etnische gemeenschappen in de havenstad Trincomalee op scherp gezet. Bomaanslagen, landmijnen en afrekeningen verscheuren de stad.

Kishock Kumar was nog nooit zo bang geweest. Hij had in zijn leven wel vaker de dood gezien, maar aan zijn eigen einde was de twintiger nog lang niet toe. De stemmen voor zijn huis klonken steeds luider, agressiever. Hij herkende de taal. Het waren geen Tamils, zoals hijzelf, die daar stonden te praten en schreeuwen. Het waren Singalezen, die op Sri Lanka de meerderheid van de bevolking uitmaken. Ineens begreep hij waarom ze voor zijn deur stonden: ze kwamen om hem te lynchen.

Nog voordat ze het huis waren binnengevallen, wist Kumar te ontsnappen via de achterdeur. Dat gebeurde allemaal op 14 april. Het was een geluk dat zijn vrouw, kinderen en schoonouders niet thuis waren. De timmerman rende voor zijn leven, terwijl achter hem het interieur van zijn huis aan gort werd geslagen. 'Het was vooral pijnlijk omdat de daders eigenlijk gewoon onze buren zijn', zegt Kumar gelaten. 'Ze kwamen wraak nemen omdat er die dag een Singalees was vermoord.'

Onder een blauw zeil aan de buitenkant van de Fourth Square Gospel Church in Anpuvelipuram, een wijk in de oostelijke havenstad Trincomalee, wachten Kumar en zijn vrouw tot de stortregen ophoudt. Sinds de dag waarop hun huis werd aangevallen verblijven ze in een van de golfplaten ruimtes naast de kerk, met 106 andere families. Allen zijn gevlucht voor etnisch geweld in wijken van de stad en de dorpen in het gelijknamige district Trincomalee .

Trincomalee is sinds een maand in de ban van gewelddadige incidenten, vooral in gang gezet door een bomaanslag op een markt op 12 april, gevolgd door afrekeningen, schietpartijen en aanslagen met landmijnen. Het gewapende conflict op het eiland tussen de Tamil Tijgers, die naar een eigen staat streven voor de Tamils, en de Singalese regering heeft in Trincomalee de verhoudingen tussen etnische gemeenschappen op scherp gezet. Achterklap, wantrouwen, beschuldigingen en samenzweringstheorieën beheersen de gemoederen onder de inwoners. Komt er een Singalees om bij een schietpartij, dan wijzen de vingers als snel naar de Tamils. Gebeurt het tegenovergestelde, dan hebben de Singalezen het gedaan. Brute wraakacties waarbij kelen worden doorgesneden zijn niet uitzonderlijk.

Volgens de Tamil Tijgers, die in het noorden en oosten van Sri Lanka bepaalde regio's onder controle hebben, worden de hindoeïstische Tamils gediscrimineerd door de Singalezen, de (overwegend boeddhistische) meerderheid. Officieel is er sinds 2002 een staakt-het-vuren tussen de regering en rebellen. Maar de zelfmoordaanslag in de hoofdstad Colombo van vorige week, door een zwangere vrouw, een Tamil, op de hoogste legergeneraal van het land, resulteerde in frontale luchtaanvallen op bases van de Tijgers in het district Trincomalee, de eerste openlijke aanval van het leger sinds het akkoord.

Anders dan in het noorden en andere delen van het oosten van Sri Lanka, waar de meerderheid van de inwoners Tamil is, zijn de verhoudingen tussen de verschillende etnische groepen in Trincomalee juist gelijk. Grofweg eenderde van de bevolking is Tamil, eenderde is moslim en eenderde is Singalees. In het district wonen 400.000 mensen, in de stad 50.000.

Tot nu toe hebben de moslims zich weten te onttrekken aan de etnische onlusten. De Tamil of Singalees die in tijden van spanning de stad in moet, kan het beste een autoriksja van een moslim pakken, om te voorkomen dat hij wordt aangevallen als hij door buurten van een andere gemeenschap heen moet. Bovendien durven alleen moslims door alle wijken te rijden.

Het opeenvolgende geweld heeft inmiddels in het district Trincomalee een forse vluchtelingenstroom teweeg gebracht. Sinds 11 april hebben ruim 21.000 mensen hun huis verlaten uit angst voor etnisch geweld of nieuwe confrontaties tussen regering en Tijgers, blijkt uit cijfers van de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR en enkele hulporganisaties.

Ooit moet de stad Trincomalee met zijn natuurlijke haven, parelwitte stranden en azuurblauwe zee een idyllische badplaats zijn geweest. Sinds begin april is de stad veranderd in een vesting. Er lijken meer militairen te zijn dan burgers. In de ochtend durven de mensen nog naar buiten voor boodschappen, maar 's middags maakt het marktrumoer plaats voor een haast doodse stilte. De meeste winkels blijven gesloten. Op straat staan om de twintig meter soldaten, zwetend in de hitte. Ze houden elk voertuig aan. Motorrijders en fietsers worden aan de rand van de binnenstad beleefd gesommeerd te keren, nadat eerder een fiets met explosieven was gebruikt voor een dodelijke aanslag. 's Avonds geldt een uitgaansverbod.

Voordat de Britten Sri Lanka, toen nog Ceylon geheten, in 1948 zijn onafhankelijkheid teruggaven was Trincomalee vooral een Tamil-bolwerk. De Tijgers zien de plaats als de toekomstige hoofdstad, vanwege de strategische ligging en haven. 'Maar de overheid heeft bewust Singalezen en moslims gestimuleerd om naar dit gebied te komen, om de Tamil-meerderheid te breken. Alle overheidsbanen, vooral die in de haven, zijn naar Singalezen en moslims gegaan', zegt Velautham Kalaivarnan, directeur van de Tamil Rehabilitation Organisation, naar verluidt een zusterorganisatie van de Tijgers.

Kalaivarnan en zijn collega's klagen dat politie en leger, waarin voornamelijk Singalezen zitten, geen bescherming bieden aan de Tamils. Kalaivarnan zegt: 'De mensen in dit gebied zijn vergiftigd, ze vertrouwen elkaar niet meer.' Tegelijkertijd voelen de Singalezen zich onveilig: zij weten nooit of zij doelwit worden van een aanval van de Tijgers.

Ook timmerman Kumar is bang. Schichtig kijkt hij om zich heen als hij zijn verlaten huis laat zien. Hij is bang dat zijn Singalese buren hem zien. 'Ik ga pas terug als er definitieve vrede is in dit land.'

    • Philip de Wit