Sociale vraagstukken, waarden en de grondwet

Bisschop van Rotterdam. Voorzitter van Comece, de Commissie van bisschoppenconferenties van de Europese Gemeenschap.

De Europese top volgend jaar juni zou wel eens een van de belangrijkste ontmoetingen van de Europese Raad in dit decennium kunnen worden, het moment waarop de routekaart wordt vastgelegd waarlangs de Europese Unie uit haar diepe crisis moet komen.

Dat Angela Merkel als Duitse bondskanselier op deze top een belangrijke rol zal spelen, is vrijwel zeker. Duitsland bekleedt immers in de eerste helft van het jaar het EU-Raadspresidentschap. Tony Blair heeft gezegd dat hij er niet meer bij zal zijn. Maar op de herinneringsfoto zullen wel Jean-Claude Juncker, de Poolse president Kaszynski en waarschijnlijk Romano Prodi te vinden zijn.

Het zijn de twee nu nog onbekenden met wie Merkel vooral zal moeten spreken. In Frankrijk en bij ons vinden in de eerste helft van 2007 belangrijke verkiezingen plaats. De nieuwe premier van Nederland en de nieuwe Franse president zullen spoedig na de verkiezingen duidelijk moeten maken hoe zij zich een oplossing van de Europese crisis voorstellen.

Angela Merkel zal daarom begin juni in Den Haag en Parijs zijn. Het zou goed zijn als ze de twee ook samen ontmoet - het beste in Brussel, tegelijk met de voorzitter van de Europese Commissie. Het resultaat van deze 'Thalys-diplomatie' zouden deze vier dan de andere deelnemers aan de Europese Raad een voorstel moeten voorleggen.

Wat zou dit voorstel kunnen inhouden? Het lijkt me niet raadzaam hierover als bisschop een uitspraak te doen, maar als eenvoudig burger en christen kan ik me het volgende scenario voorstellen.

Europa heeft niet alleen een constitutioneel probleem. Europa heeft ook een sociaal probleem en het heeft een probleem met zijn waarden.

Wie heeft hoeveel macht in een Europese Gemeenschap met 25 leden? Hoe worden beslissingen genomen? De basisregels hiervoor stammen nog uit de jaren vijftig en zijn bedacht voor zes lidstaten van de Europese Economische Gemeenschap. Maar zijn zij vandaag nog van toepassing? Dit is het probleem van de constitutie.

Hoe worden de lasten en de winsten van de globalisering verdeeld? Welk minimum aan sociale voorzieningen wordt alle mensen in de Europese Gemeenschap geboden? Hoe en met welk doel zal de gemeenschappelijke Europese markteconomie worden ingericht? Dat is de sociale vraag.

Hoe respecteren wij in het rijke Europa, waar de mensen steeds ouder worden, de waardigheid van de mens en beschermen we het leven? Hoe verzoenen we godsdienstvrijheid en vrijheid van meningsuiting met tolerantie en de rechtsstaat?

Op wie richt zich bij het streven naar het algemene welzijn onze bijzondere solidariteit en hoe verstaan wij de subsidiariteit tussen de Europese Gemeenschap en de lidstaten? Wat betekenen voor ons huwelijk en gezin? Dit zijn vragen die ons probleem met de Europese waarden betreffen.

Alle drie problemen zijn zeer belangrijk. Bij het referendum in Nederland en in Frankrijk hebben veel mensen zich niet alleen uitgesproken over het eerste probleem, maar over alle drie.

De staats- en regeringschefs zullen daarom niet anders kunnen dan een nieuwe Conventie bij elkaar te roepen en aan deze het onderhavige ontwerpverdrag op tafel te leggen: het is immers door alle lidstaten ondertekend en door meer dan de helft ook geratificeerd. De nieuwe Conventie zou zich in drie kamers moeten verdelen en voor ieder van de drie problemen naar oplossingen moeten zoeken. Ze zou haar werk pas kunnen afronden wanneer voor alle drie de problemen een consensus wordt bereikt over de oplossingen.

Alleen voor het eerste probleem, de vraag naar een grondwet, dienen ze een ontwerp voor een internationaal verdrag uit te werken, dat door alle EU-landen opnieuw geratificeerd zal moeten worden. Voor de sociale vraag zou het antwoord kunnen bestaan uit een soort 'New Deal' voor een geglobaliseerd Europa dat de burgers het vertrouwen schenkt dat zij, met hun materiële zorgen, niet in de steek gelaten worden en waarin de EU medeverantwoordelijkheid neemt voor gerechtigheid wereldwijd.

Voor de vraag naar de waarden is het vooral te wensen dat in het antwoord ook de spirituele zorgen en noden van de mensen in Europa erkend worden en serieus worden genomen.

    • Ad van Luyn