Sarkozy wil schuldige 'aan de vleeshaak' zien

Er wordt wild gevochten op het Franse politieke toneel, en er staat meer op het spel dan de positie van deze of gene kemphaan. In zekere zin gaat het om het systeem-Chirac.

De Franse politiek draait momenteel om existentiële vragen. Haalt premier Dominique de Villepin het eind van de volgende week? En zo niet, welk alternatief heeft de ernstig verzwakte president Chirac dan nog achter de hand? Hoe lang houdt coming man Nicolas Sarkozy het nog vol in de regering? En wat kan Chirac doen om zijn laatste jaar enigszins fatsoenlijk te doen verlopen?

Een deel van de oppositie weet het antwoord al: niets meer, behalve vervroegde verkiezingen uitschrijven. Naarmate het tijdperk-Chirac zijn einde nadert, krijgt Frankrijk volgens critici meer het aanzien van een bananenrepubliek. De affaire-Clearstream, die deze week overkookte, geldt als het overtuigend bewijs. De affaire krijgt de allure van een schandaal dat herinnert aan het einde van het tijdperk-Mitterrand - compleet met onderzoeksrechters die stuiten op machinaties waarin het gezag van de staat, de geheime dienst, het bedrijfsleven en politieke belangen door elkaar lopen.

De affaire-Clearstream gaat over de herkomst van valse en anonieme beschuldigingen uit 2004 over onder anderen minister Sarkozy over het bezit van zwartgeldrekeningen in het buitenland. Ook andere oude en mogelijk toekomstige presidentskandidaten, zoals ex-ministers Strauss-Kahn, Fabius, Chevènement en Madelin werden valselijk beschuldigd, maar geen enkele medestander van Chirac.

De laatste weken komen allerlei pikante details naar buiten. Uitgelekte verklaringen van inlichtingenofficier Rondot wekken de suggestie dat premier Villepin (in een eerdere functie als minister) en mogelijk ook Chirac hun positie hebben misbruikt om Sarkozy in diskrediet te brengen. Beiden ontkennen dat stellig.

Maar vooral Villepin is deze week in zijn ontkenningen verstrikt geraakt. Hij wijzigde al drie keer het verhaal waarmee hij wil bewijzen dat hij geen onderzoek naar Sarkozy heeft gelast. Inmiddels heeft hij moeten erkennen al in januari 2004 - toen hij nog op Buitenlandse Zaken zat - een onderzoek heeft besteld bij Rondot.

Aanvankelijk beweerde Villepin dat de naam van Sarkozy daarbij niet was genoemd. Inmiddels zegt hij dat Sarkozy wel is genoemd maar 'niet in verband met welke affaire dan ook'. Ook verklaart hij niet op instructie van Chirac te hebben gehandeld.

Probleem: de verklaringen van Rondot spreken Villepin op beide punten tegen. Bovendien heeft een vooraanstaand journalist, Franz-Olivier Giesbert, Villepin uitgedaagd te ontkennen dat hij hem in juli 2004 heeft gezegd dat Sarkozy door de affaire 'zal hangen'. Villepin weigert te reageren. Wel verklaart hij bijna elke dag niet af te zullen treden. Justitie moet rustig zijn werk doen.

Maar de Clearstream-affaire is niet alleen een justitiële kwestie. Parlementsvoorzitter Jean-Louis Debré analyseerde de politieke context van de affaire onlangs als volgt: 'Sarkozy heeft Villepin een kogel in het hoofd geschoten. Hij wil hem nu terstond een tweede kogel geven om er zeker van te zijn dat hij echt dood is. Maar Villepin meent dat hij er nog lang niet geweest is en wil Sarkozy vol in het hart raken met twee kogels.'

Begin januari beloofden Chirac en Villepin van het laatste jaar voor de verkiezingen van 2007 een 'nuttig jaar' te maken. Sarkozy liet verkondigen: 'Dit jaar houden we van iedereen.'

Maar de tijd van goede bedoelingen lijkt voorbij. In de affaire-Clearstream spat het wantrouwen eraf. Zowel Sarkozy en Villepin als minister van Defensie Alliot-Marie hebben zich tot slachtoffer van manipulaties verklaard. Ze verhullen nauwelijks dat ze elkaar verdenken. Het vuurgevecht van Debré is in volle gang, en het zou een wonder zijn als er geen slachtoffers vallen.

Met name Villepin heeft een reputatie op het gebied van 'coups tordus' - machinaties in dienst van Chirac of uit eigen belang. Veelgenoemd wordt het uitlekken van huwelijksproblemen van Sarkozy. Ook zou hij tussen 1997 en 2001 leiding hebben gegeven aan het 'cabinet noir' dat moest zorgen dat het systeem van illegale partijfinanciering, waarvoor ex-premier Juppé veroordeeld is, Chirac zelf niet zou raken.

Met Villepin staat daarom in zekere zin het systeem-Chirac in de vuurlinie. Rivaal Sarkozy heeft dat goed begrepen. Deze week noemde hij de Clearstream-affaire een schandaal dat allereerst over publieke moraal gaat. Dat past in zijn verkiezingsstrategie: Sarkozy predikt een radicale breuk met de afgelopen dertig jaar. Volgende week wordt hij door een onderzoeksrechter gehoord in de affaire. Hij zegt vol te houden tot de schuldige 'aan de vleeshaak' hangt.

    • René Moerland