Kazachstan wil één van de vijf grootste olieproducenten worden

Kazachstan barst van de olie- en gasvoorraden. De vele energiebedrijven die daarvan willen profiteren, dienen zaken te doen met president Nazarbajev. Die ziet niets in democratie.

De wereld staat in de rij voor de deur van president Noersoeltan Nazarbajev van Kazachstan. Minister Ben Bot was er deze week, net als eurocommissaris Andris Piebalgs, en de Amerikaanse vice-president Dick Cheney komt er aan. De reden: Kazachstan heeft concessies te vergeven, rijk als het is aan bodemschatten, met name uranium, olie en gas, maar ook koper en steenkool.

Minister Bot (Buitenlandse Zaken, CDA) kreeg deze week van Nazarbajev de toezegging dat het Nederlands-Britse energieconcern Shell een grote olieconcessie krijgt in het zogeheten Nursultan-veld in de Kaspische zee. De Amerikanen zouden die concessie overigens ook graag binnen willen slepen, maar ogenschijnlijk heeft Bot Cheney de loef afgestoken.

De productiecijfers van het land zijn tot nu toe nog beperkt, want Kazachstan is een land in ontwikkeling. In 2004 was het de dertiende olieproducent ter wereld, maar binnen tien jaar moet de productie worden verdrievoudigd en dan moet Kazachstan één van de vijf grootste olieproducenten in de wereld zijn.

Het maakte het land aantrekkelijk als investeringspartner, al heeft de ligging nadelen. Kazachstan is groot (65 keer Nederland), maar dunbevolkt, en de dichtstbijzijnde haven ligt drieduizend kilometer verderop. Verder is de corruptie groot, is de welvaart oneerlijk verdeeld - een kwart van de bevolking leeft van minder dan een dollar per dag - en heeft het vertrek van veel hoog opgeleide Russen sinds de onafhankelijkheid van 1991, een gevolg van de gedwongen 'kazachisering' van de economie, tot problemen geleid.

Baas van Kazachstan, sinds 1991 - en zelfs nog daarvoor: hij was leider van de communistische partij voordat het land onafhankelijk werd - is Noersoeltan Nazarbajev. De oppositie noemt hem 'Meneer 91 procent', naar het percentage waarmee hij de laatste frauduleus verlopen presidentsverkiezingen won. De man met wie Shell en alle andere grote energiemaatschappijen, zaken doen, bestuurt zijn land als een familiebedrijf. Zijn dochter Dariga, oud-operazangeres, beheerst de belangrijkste media. Algemeen wordt zij geacht haar vader ooit op te volgen, om dan een tweede Thatcher of een tweede Indira Gandhi te worden.

Nazarbajev is als president sinds 1991 steeds herkozen, maar de internationale gemeenschap heeft verkiezingen in Kazachstan nog nooit vrij en eerlijk genoemd: Nazarbajev is géén democraat. Onafhankelijke media hebben het moeilijk - de facto zijn ze er niet. De oppositie zit ofwel in de gevangenis, of krijgt door manipulatie en intimidatie geen kans. Bij de laatste parlementsverkiezingen slaagde de oppositie er in welgeteld één zetel te veroveren - die ze vervolgens niet bezette uit protest tegen de electorale fraude.

De 'kleurenrevoluties' van de afgelopen jaren in Oekraïne, Georgië en buurland Kirgizië hebben het regime van Nazarbajev danig gealarmeerd. 'Kazachstan kan het doelwit vormen van een plan van exporteurs van revoluties om de controle over strategische gebieden in handen te krijgen', aldus de dochter van de president. Eind vorig jaar en begin dit jaar werden de teugels verder aangehaald.

De vele buitenlandse bezoekers hebben waarschijnlijk met Nazarbajev niet diepgaand over hervormingen of democratisering gepraat. Nazarbajev maakt bij elke gelegenheid duidelijk dat hij geen heil ziet in een democratisering. Hét gespreksonderwerp is eerder de olie- en gasvoorraad van het land, en hoe bedrijven kunnen helpen deze te ontginnen.