Een lijmkanon tegen piraten

Schepen worden steeds vaker het slachtoffer van zeepiraten, maar reders maken nog weinig gebruikt van nieuwe middelen om piraten te weren, zoals het lijmkanon, afschietbare netten en verblindende lichtflitsen.

Piraten aan het werk in de Zuid-Chinese Zee. De overvallen op schepen worden steeds gewelddadiger. Foto Hollandse Hoogte 'PIRACY..THE SOUTH CHINA SEAS', PIRATES (L-R)TONY, BIG BOY AND THEIR CAPTAIN RONNIE ON BOARD THEIR SHIP, Hollandse Hoogte

Twintig jaar na de kaping van het cruiseschip Achille Lauro was het eind vorig jaar opnieuw bijna raak: het Amerikaanse cruiseschip Seabourn Spirit, met 151 passagiers op weg van Egypte naar Mombassa, dreigde geënterd te worden door piraten in speedboten. De Seabourn Spirit had geen vuurwapens aan boord om de piraten tegen te houden, die automatische wapens en een granaatwerper bij zich hadden. Maar wel een geluidskanon dat 150 decibel aan afschrikwekkende geluiden kon produceren om piraten te weren. De actie van de kapitein, die het schip afwisselend naar links en rechts stuurde om golven te creëren, had succes: het cruiseschip kwam met de schrik vrij.

Zeepiraterij is een groeiend probleem, vooral voor de koopvaardij. Sinds 1990 zijn er zo'n 3.500 aanvallen gemeld bij het Internationaal Maritiem Bureau (IMB) in Londen. Het gemiddelde ligt nu op 450 gevallen per jaar, vooral in Azië. Maar ook de havens van Jamaica, Brazilië, Nigeria en sinds kort Irak zijn berucht. Voor de kust van Somalië opereert zelfs een multinationaal team om maritiem terrorisme te voorkomen. De cijfers zeggen weinig, volgens het IMB, dat schat dat slechts 10 procent van alle overvallen wordt gemeld. Reders zijn bang voor hun imago bij klanten, vrezen verhoging van hun verzekeringspremie en vertraging in de haven als het incident moet worden onderzocht.

De overvallen worden steeds gewelddadiger. Het aantal doden en gewonden stijgt en steeds vaker worden bemanningsleden gegijzeld voor losgeld: 63 in het eerste kwartaal van dit jaar, tweemaal zoveel als in dezelfde periode vorig jaar. In de Straat van Malakka, tussen Maleisië en Indonesië en een van de beruchtste gebieden ter wereld, kunnen schepen inmiddels voor veel geld oud-militairen inhuren om zich te beschermen tegen overvallers.

Omdat koopvaardijschepen geen vuurwapens bij zich mogen hebben en gevreesd wordt dat vuurwapens meer tegengeweld zouden uitlokken, wordt driftig gezocht naar niet-dodelijke wapens om piraten af te schrikken. Zo werd het geluidskanon ontwikkeld voor de Amerikaanse marine na de aanval, in 2000, op het oorlogsschip USS Cole, in de Golf van Jemen. Het Amerikaanse leger gebruikt het sinds 2003, evenals een aantal cruiseschepen.

In Nederland houdt TNO zich sinds 2004 bezig met onderzoek naar piraterij door bijeenkomsten te organiseren voor reders, kapiteins, scheepsbouwers en opsporingseenheden. Daarbij worden diverse maatregelen bestudeerd, zoals infraroodcamera's, opklapbare relingen en afschietbare netten die vlak voor een piratenschip in zee terecht moeten komen, in de hoop dat de schroef erin vastloopt. Maar ook lijmkanonnen die de piraat elke bewegingsvrijheid ontnemen en kogelvrije cabines voor de bemanning. 'Vroeger had je twee mogelijkheden', legt onderzoeker Pascal Paulissen van TNO uit. 'Via de megafoon kon de kapitein informeren naar de bedoelingen van een naderend schip en bevielen hem die niet, dan kon hij schieten. Met deze nieuwe wapens heb je veel meer mogelijkheden daartussenin.'

Zijn de piraten nog op behoorlijke afstand van het schip, dan kan het geluidskanon worden ingezet. Schrikt dat de piraten niet af, dan kunnen de netten worden afgeschoten. Paulissen: 'Bij TNO proberen we vast te stellen wat het effect is van de verschillende middelen en in welke volgorde je ze het beste kunt inzetten.' Voor de landmacht rekende TNO uit wat het effect is van een flashbang-wapen, dat eveneens tegen zeerovers ingezet kan worden: een handgranaat die een felle, verblindende lichtflits uitzendt en een harde knal. De uitkomst is geheim.

Zelf werkt het onderzoeksinstituut aan een stralingswapen dat op afstand elektronische systemen, zoals een scheepsmotor, kan ontregelen. 'Het nadeel van netten afschieten is dat je ze vlak voor het piratenschip moet zien te krijgen, anders kan het eromheen varen. Met ons stralingswapen kun je beter richten, al is het nadeel dat het niet altijd meevalt om op de achtersteven van het schip, waar de motor zit, te richten omdat een boot meestal recht op je af komt.'

Een van de laatste middelen die de bemanning van een schip heeft om piraten te weren, is het lijmkanon. Maar daar komen gebruikers van terug, aldus Paulissen. 'Want wat moet je als kapitein met een vastgelijmde zeerover aan je reling? Amerikaanse gebruikers hebben inmiddels een voorkeur voor een glijmiddel op het dek, waarop de bemanning zich dankzij speciale schoenen wel staande kan houden.' Met al deze niet-dodelijke wapens koop je tijd, aldus Paulissen. Tijd waarin hulp ingeroepen kan worden of om te vluchten.

Hoewel het probleem van zeepiraten groot is, is de interesse voor nieuwe wapens maar matig, merkt TNO. 'Onbegrijpelijk dat onze kennis en ervaring, vooral opgedaan binnen defensieonderzoek, niet beter wordt gebruikt om dit maatschappelijke probleem aan te pakken', legt Frits 't Hart, adviseur marinezaken en defensie bij TNO, uit. 'We hebben talloze gesprekken gevoerd met reders en scheepsbouwers, maar er komen geen opdrachten uit voort.' Wat waarschijnlijk meespeelt, volgens 't Hart, is dat er tot nu toe maar weinig Nederlandse schepen slachtoffer zijn geworden van zeepiraterij. Bovendien moeten reders hun schepen laten aanpassen als ze dergelijke wapens en middelen aan boord willen. En dat kost geld. 't Hart: 'Het is net als je huis beschermen tegen inbraak: investeer je veel geld in de hoop dat inbrekers wegblijven of neem je het risico dat het een keer gebeurt?'