De leiderschapstest voor Wouter Bos

Krijgt de Partij van de Arbeid zijn eigen orakel uit Putten? Met enige vertraging is deining ontstaan rond een aspect van de sociaal-economische plannen die Bos vorige week presenteerde: de fiscalisering van de AOW. Om de vergrijzing betaalbaar te houden, en de solidariteit tussen arm en rijk ook voor ouderen onderling te laten gelden, stelde Bos voor ook ouderen AOW-premie te laten betalen. Dat kan door de oudedagsvoorziening, in plaats van uit een aparte premie voor werkenden, gewoon te financieren uit de belastingheffing die tenslotte voor iedereen geldt.

Het was oud-bewindsman en -prominent Marcel van Dam die donderdag de knuppel in het hoenderhok gooide. De woordenstrijd die sindsdien ontbrandde spitst zich toe op de inkomensgevolgen. Minder welgestelde gepensioneerden zouden er al dan niet te veel op achteruit gaan.

Dergelijke calculaties zijn, zeker als de variabelen nog niet vast staan, open voor een baaierd aan interpretaties. Tot er een ingevuld plan is, valt over de inkomensgevolgen eerlijk gezegd nog niet veel zinnigs te melden. Bos' aankondiging van vorige week was daarvoor nog niet concreet genoeg.

Toch zijn er wel degelijk conclusies te trekken uit de gebeurtenissen van deze week. De eerste is dat het moedig is van Bos om zo vroeg, in principe een jaar voor de verkiezingen, met het voornemen naar buiten te treden. Maar moed grenst aan roekeloosheid. Wie zich het desastreuze avontuur van het CDA op dit gebied bij de verkiezingen van 1994 herinnert, toen een van de auteurs van het verkiezingsprogramma zich liet ontvallen dat het CDA overwoog de AOW te bevriezen, weet hoe gevaarlijk het onderwerp is. Ouderenpartijen haalden destijds prompt zeven zetels.

Van Dams interventie van deze week toont hoe snel het kan gaan. Het risico bestaat dat, zelfs als Bos deze discussie glansrijk wint, er een sfeer van wantrouwen blijft hangen - zeker bij het oudere deel van het electoraat. Ouderen zijn een groeiende en dus steeds machtiger groep van kiezers.

Tweede conclusie is dat dit niet de laatste maal zal zijn dat Bos' PvdA onder vuur zal komen. Hoe dichter we bij de verkiezingen komen, hoe concreter de plannen van de partij zullen moeten worden. In een partij die zo groot is in de peilingen als de PvdA, neemt de ruimte toe voor interne discussies of strijd. Die zal heviger worden naarmate de verkiezingen naderen en de vraag zal gaan over de signatuur van het kabinet dat Bos zal willen vormen.

Dat de peilingen tot nu toe een enorme zetelwinst voorzien is misschien reden tot tevredenheid bij de partij, maar het wordt een Herculestaak om dit vast te houden. De spiraal omhoog kan even snel verkeren in een spiraal naar beneden.

Kritiek van rivaliserende partijen kan nog worden afgedaan als gratuit. De ophef in de afgelopen week over de fiscalisering van de AOW toont aan dat de grootste kwetsbaarheid van Bos te vinden is binnen de eigen gelederen. Daar zal zijn leiderschap worden getest, op straffe van autoriteitsverlies. Want elke partij krijgt de Wiegel die zij verdient.