Aanhouden, vasthouden en berechten op Schiphol

Voor het toenemend aantal drugskoeriers moest een rechtbank komen op Schiphol. Maar het aantal zaken daalde. De rechters zijn inmiddels weer terug in Haarlem. 'Het is een halfwassen plan geworden'.

De rechtbank op Schiphol (rechts) is per auto moeilijk te vinden, zegt Hans Milius van de Haarlemse rechtbank. Goed openbaar vervoer is er niet. Foto Bram Budel De rechtbank op schiphol, de blokkendoos rechts, op het justitiele complex op Schiphol-Oost. FOTO: BRAM BUDEL Budel, Bram

Een stevige, kleine vrouw gaat tegenover drie rechters in een stoel zitten. In de banken van de rechtszaal zit niemand, twee bewakers kijken toe. De 54-jarige Maria Henriëtta ging eind vorig jaar naar haar familie in Suriname. Ze keerde op 1 maart terug op Schiphol. In de trekstangen van haar koffers zat 1.674 gram cocaïne. Ze zegt: 'Mijn familie wilde mij een loer draaien.' De rest van haar verhaal is onsamenhangend. Dan zegt de rechter dat de uitspraak twee weken later zal zijn en dat Maria Henriëtta daar bij mag zijn. Dat wil ze wel. De zaak is ten einde en de verdachte verdwijnt door de zijdeur.

In de sporttas van de 38-jarige Chacon uit Venezuela zaten zes flessen shampoo en bodylotion, daar zat ruim twee kilo cocaïne in. Een kennis vroeg hem die flessen mee naar Nederland te nemen. Hij kreeg er vierduizend euro en een vliegticket voor.

Negen verdachten verschijnen deze donderdag voor de rechtbank op Schiphol. Die rechtbank werd ruim drie jaar geleden geopend om de Haarlemse rechters te ontlasten. Er was commotie over het toenemend aantal bolletjesslikkers dat vanwege capaciteitsproblemen niet werd vervolgd.

Van de toenmalige minister van Justitie Benk Korthals mocht de Haarlemse rechtbank vijftien extra rechters werven voor de nevenvestiging op Schiphol, op een totaal van tachtig.

Het idee was 'aanhouden, vasthouden, berechten. En dat allemaal op dezelfde plek', zegt Frits Bakker, president van de Haarlemse rechtbank. Door toepassing van snelrecht, binnen veertien dagen, zouden in korte tijd veel relatief eenvoudige rechtszaken - zoals die van bolletjesslikkers - kunnen worden afgehandeld. De rechtbank zou daardoor meer zaken kunnen behandelen. Het zou zelfs een 'nightcourt' kunnen worden, waar 24 uur per dag verdachten worden voorgeleid.

De rechtbank staat er nog steeds. En er staan vooral drugskoeriers terecht. Maar er zijn niet genoeg rechtszaken en het worden er steeds minder. Behandelde de rechtbank op de luchthaven in het het eerste jaar (2003) nog ruim 4.000 zaken, in 2004 waren er nog 2.922 zaken en vorig jaar nog maar 2.490. 'Het is een dramatische afname', zegt rechtbankpresident Bakker.

Maar hoe kan dat? En wat zijn de gevolgen?

Het beleid van het ministerie van justitie wijzigde, verklaart Bakker de afname. Bij de opening van de rechtbank in januari 2003 werd iedere drugssmokkelaar opgepakt en berecht. Aan het eind van dat jaar besloot minister Donner (Justitie, CDA) dat drugskoeriers met minder dan drie kilo cocaïne bij zich zonder dagvaarding zouden worden heengezonden, vanwege capaciteitsproblemen bij het ministerie van justitie. Wel werden op vluchten van de Nederlandse Antillen, en in 2004 ook van Suriname en Venezuela, de 100-procentscontroles ingevoerd. De inbeslagname van drugs kreeg prioriteit.

In juli 2005 werd de drie kilo-grens teruggebracht tot 1,5 kilo. Maar daarmee ontliepen de meeste drugssmokkelaars nog steeds vervolging, want bolletjesslikkers hebben meestal hooguit een kilo bij zich.

De Haarlemse rechtbank zag zich opnieuw voor problemen gesteld, nu vanwege een overschot aan rechters, die voor het leven zijn benoemd. 'We kunnen dus niet als een willekeurig ander bedrijf de boel reorganiseren', zegt Hans Milius, sectorvoorzitter strafrecht bij de Haarlemse rechtbank. Veel ondersteunend personeel gaat intussen 'in bosjes weg', zegt Milius. 'Onze bedrijfsvoering komt in de problemen. Er ontstaat een wanverhouding.' Hij zegt 'na alle maatschappelijke commotie in de jaren daarvoor, de beleidsaanpassingen nooit te hebben verwacht. Het drugsbeleid van de minister van Justitie golft op en neer. Dat staat het succes van de Schiphol-vestiging in de weg.' Door zaken van andere rechtbanken aan te nemen, vooral uit Den Haag en Amsterdam, en door de Haarlemse rechters elders in het land te detacheren, probeert de Haarlemse rechtbank iets aan het overschot aan rechters te doen. De Haarlemse rechters zijn inmiddels ook terug verhuisd van hun kantoren op Schiphol naar Haarlem, omdat permanente aanwezigheid op de luchthaven te duur werd. Alleen voor de zittingen reizen ze af naar de luchthaven.

Sinds begin van dit jaar worden weer alle op Schiphol aangehouden drugskoeriers vervolgd, ongeacht de hoeveelheid drugs die ze bij zich hebben. Het aantal rechtszaken op Schiphol zou dus weer moeten stijgen. 'Maar vooralsnog niet zoveel als verwacht. Het gaat mondjesmaat. Het is geen booming business meer', zegt Milius. President Bakker denkt dat dat komt door extra maatregelen, bijvoorbeeld door het Nederlands personeel dat op het vliegveld van de Nederlandse Antillen passagiers op het bezit van drugs controleert. En aan de grote drugsorganisaties zelf, zegt Milius. 'Die hebben hun handel misschien wel verplaatst naar andere vliegvelden. Ze hebben altijd snel in gaten wat er op Schiphol gebeurt en passen zich vervolgens aan.'

Het uitgebleven succes van de rechtbank op Schiphol heeft nog een oorzaak, zeggen Bakker en Milius: het tijdelijke detentiecentrum is nooit omgebouwd tot een echt huis van bewaring, waar meer faciliteiten zijn. Verdachten in het detentiecentrum moeten na circa drie weken worden overgeplaatst naar een huis van bewaring elders. Langer blijven 'is niet verantwoord', zegt Milius. 'Daar is het detentiecentrum niet geschikt voor.' Als een grote zaak binnen drie weken nog niet is afgehandeld, moeten verdachten later weer terugkomen naar Schiphol. Vaak komen ze van ver. Het zorgt voor vertragingen van rechtszaken omdat betrokkenen in files staan en te laat bij de rechtbank arriveren. Milius: 'Daarmee is het voordeel van de nabijheid van een rechtbank op een luchthaven verdwenen.' Bakker illustreert: 'Dan kom je als verdachte bijvoorbeeld uit Heerhugowaard en rijd je langs de rechtbank in Haarlem, op weg naar Schiphol.' Als de cellen van het detentiecentrum op Schiphol een huis-van-bewaring-status zouden krijgen, 'zouden veel grote zaken er afgehandeld kunnen worden', zegt Bakker.

Nadeel van de rechtbank is ook de locatie in Oude Meer, op het terrein van de luchthaven. De rechtbank staat nauwelijks aangegeven en is per auto moeilijk te vinden, zegt Milius. Goed openbaar vervoer is er niet. 'De zittingen van de rechtbank zijn dus nauwelijks openbaar te noemen.' En dan is een deel van het tijdelijke complex, daar waar het openbaar ministerie huist, ook nog aan het verzakken.

Justitie is inmiddels op zoek naar een definitieve locatie voor de rechtbank. De Koninklijke Marechaussee krijgt wellicht een kazerne in Badhoevedorp, Bakker en Milius verwachten dat de Schiphol-rechtbank zich daar bij kan aansluiten. De zalen zouden tot een grote zaal moeten kunnen worden omgebouwd, zodat ze geschikt zijn voor mega-zaken.

Bakker: 'Het concept van een rechtbank op Schiphol is prima. Maar na de commotie in 2002 moest het ineens snel gerealiseerd worden in een paar maanden.' Milius: 'Het is uiteindelijk een halfwassen plan geworden. De minister heeft waarschijnlijk gedacht: in godsnaam, laten we iets doen. De nevenvestiging is toen neergezet met het idee 'we zien wel waar het schip strandt'.'

    • Oscar Vermeer