Uisge beatha

Scotch is big business in Schotland, tenslotte verreweg de grootste whiskystoker ter wereld. Azië is de jongste exportmarkt, Zuid-Korea en China voorop.

De Schotse whiskyexport - 90 procent wordt geëxporteerd - bedroeg het afgelopen jaar 2,36 miljard pond (zo`n 3,5 miljard euro), 4 procent meer dan in 2004. Foto AFP Whiskey on the Rocks Jupiterimages

Het is er halfdonker en het ruikt een beetje als in een nat bos met rottende bladeren. We bevinden ons in de ruimte van de Glenfiddich-stokerij in het noordoosten van Schotland, waar 120 miljoen liter whisky ligt te rijpen in grote eikenhouten vaten. Een kwart of meer van de alcohol moet er nog uit verdampen, het `engelendeel` zoals de stokers dat gniffelend noemen. Anders is het dodelijk vergif in plaats van levenswater, of uisge beatha zoals de Schotten de honingkleurige drank oorspronkelijk in het Keltisch noemden.

Voor de haastige investeerder die snel zijn geld wil terugverdienen is in deze branche geen plaats. “De Scotch-industrie is altijd een zaak van de lange termijn geweest“, zegt David Williamson, woordvoerder van The Scotch Whisky Association.

Glenfiddich laat al zijn whisky ten minste twaalf jaar liggen. Soms is het een kwestie van nog veel langere adem, maar het geduld kan rijkelijk worden beloond. Vorig jaar verkocht het bedrijf de laatste van een partij van 60 flessen met single malt whisky, die sinds 1937 had liggen rijpen. De prijs: 10.000 pond (15.000 euro) per fles. Ze gingen moeiteloos van de hand. Het vliegveld van Hongkong kocht de laatste.

Whisky is big business in Schotland, tenslotte verreweg de grootste whiskystoker ter wereld. Het is een van de belangrijkste exportproducten uit de regio. Zo`n 90 procent van de whisky wordt uitgevoerd. De stokerijen, gelegen in landelijke dorpjes langs riviertjes met fris helder water te midden van de ruige Schotse bergen, zijn bovendien een toeristische attractie van belang. De grotere, zoals Glenfiddich en Dewar`s in Aberfeldy, hebben goed geoutilleerde bezoekerscentra. In de presentatie ligt de nadruk onveranderlijk op het eerbiedwaardige oude handwerk van fiere Schotten, die zich door niemand wat laten vertellen bij het stoken van hun unieke drank. De exacte samenstelling, verzorgd door meesterproevers die whisky uit verschillende vaten mengen, blijft uiteraard geheim. Ongeveer een miljoen mensen per jaar bezoeken de stokerijen.

Al in de negentiende eeuw, toen de meer industriële whiskyproductie in Schotland op gang kwam, beseften sommigen dat een goed, bij voorkeur exclusief imago van vitaal belang was. En dat kon worden bevorderd door driftig te adverteren. `Keep advertising and advertising will keep you`, wist Tommy Dewar al in 1907. Samen met zijn broer John bouwde hij de Dewarstokerij in Aberfeldy uit tot een groot concern, dat tientallen verschillende soorten whisky produceerde. Ze zagen kans de grootste Scotchproducent op de Amerikaanse markt te worden, een positie die het concern tot op de dag van vandaag heeft weten vast te houden.

De Schotse whiskystokers zijn al zeer lang op hun hoede voor lieden die misbruik maken van de aantrekkingskracht van Scotch whisky. Daarom gelden er strenge kwaliteitseisen voor de drank, die inmiddels ook in de Europese wetgeving zijn vastgelegd. “We houden er zelf vijf juristen op na om ervoor te zorgen dat onze belangen op dat terrein goed worden behartigd“, zegt Williamson, van The Scotch Whisky Association, die in een fraai historisch pand in het centrum van Edinburgh is gevestigd.

De organisatie is wereldwijd op haar qui-vive. Zo nodig kan zij tientallen rechtszaken tegelijkertijd voeren. Vorige maand nog won ze een rechtszaak in India tegen een lokale whiskystoker, die zijn product op de markt wilde brengen onder de naam Red Scot. De rechter gaf de Schotten gelijk dat de Indiase producent niet het recht had met zo`n naam de indruk te wekken dat zijn drank uit Schotland kwam. Het woord Scot moest derhalve van de etiketten worden geschrapt.

Met de internationale concurrentie op het whiskyfront loopt het voorlopig nogal los. De eerstvolgende producent is Canada, dat ongeveer een kwart van de Schotse whiskyverkoopcijfers haalt. Een andere kaper op de kust is Ierland. Ierse whiskey heeft echter een marktaandeel dat maar 5 procent van dat van Scotch is.

De Verenigde Staten vormen al heel lang de belangrijkste uitvoermarkt voor de Schotse whisky. De Amerikanen nemen ruim 15 procent van de export voor hun rekening. Een bedrijf als Dewar`s in Aberfeldy haalt meer dan de helft van zijn omzet in de VS. Dewar`s whisky was tot voor kort niet eens te koop in Schotland zelf. Sterk in opkomst zijn de markten in Azië, met name in Zuid-Korea en China. Japan was al liefhebber. Chinezen beschouwen whisky als een drank die de drinker een zekere status verleent. Dankbaar maken de Schotten daarvan gebruik. Zolang er maar betaald wordt, maken de stokers zich er niet druk om dat de Chinezen misschien wat onorthodox met hun whisky omspringen. “De Chinezen drinken het tegenwoordig graag met groene thee“, lacht Williamson van de Scotch Whisky Association. “Ik heb het laatst eens geprobeerd. Het was eigenlijk wel lekker fris.“

Iets soortgelijks gebeurde in Spanje. Na de toetreding tot de Europese Unie groeide de afzet van whisky in Spanje snel. Jonge mensen daar vonden het chique om Scotch te drinken in plaats van alcoholica van eigen bodem. Net als de Fransen, de nummer twee op de exportlijst voor Scotch, mixen de Spanjaarden hun whisky graag met cola. Nederland staat op de 24ste plaats van Scotch-afnemers.

Op de Britse thuismarkt, zo wil Williamson wel toegeven, heeft whisky geleidelijk aan een beetje het belegen imago gekregen van Dad`s drink, ook al is het nog steeds de belangrijkste sterke drank in het Verenigd Koninkrijk. Daarom proberen de stokerijen hun producten in een nieuwe verpakking op de markt te brengen. Voorbeeld is The Famous Grouse, van een oude whisky-stokerij in Glenturret, die na jaren van leegstand nieuw leven werd ingeblazen. Een uitgekiende reclamecampagne rond een dansend korhoen stond aan de wieg van nieuwe successen.

Veel stokerijen verleggen hun aandacht ook naar meer authentieke, en dus meer exclusieve whisky. Ruim een eeuw lag de nadruk op blended whisky, gemaakt door meesterproevers die verschillende soorten vermengden tot een drank met een geheel eigen karakter. Veel van de bekende namen zoals Johnnie Walker, Teacher`s en Haig behoren tot deze categorie.

Nog altijd bestaat de markt voor 90 procent uit gemengde whisky maar de zogeheten single malt is onmiskenbaar in opkomst. Dit is een whisky die van een en dezelfde stokerij komt maar van verschillende vaten uit verschillende jaren. De jongste whisky in de single malt bepaalt de ouderdom die op het etiket wordt weergegeven. Het past in een trend waarin de hang naar authenticiteit en individualiteit toeneemt. Er zijn nu zo`n 90 verschillende single malt whisky`s in Schotland.

Hoewel de markt in Europa enigszins stagneert, blijven nieuwe afzetmarkten in Azië, en ook in Rusland en Turkije groeien. Grote internationale drankconcerns blijven graag bereid Schotse stokerijen over te nemen. Zo nam in 1998 Bacardi Dewar`s whiskystokerij in Aberfeldy over. Twee jaar geleden kocht het Franse LVMH de stokerij van Glenmorangie op. Geen beter bewijs ook van de toekomstperspectieven voor Scotch dan het feit dat Schotten ook nu nog incidenteel nieuwe whiskystokerijen openen, al zal het nog jaren duren voordat zulke investeringen iets opleveren.

De Schotten zelf blijven hoe dan ook aan hun nationale drank verknocht. De Amerikaanse schrijver Mark Twain schreef al: “Voor een Schot is whisky even onschuldig als melk voor de rest van het menselijk ras.“

    • Floris van Straaten