Proces over rol Turks leger

In Turkije begon gisteren het proces tegen de vermeende daders van een bomaanslag, vorig jaar, op een boekhandel in Semdinli. Maar wie staat er eigenlijk terecht?

Wie Turkije niet kent, zou denken dat het geneuzel in de marge was. Tijdens de opening van het proces, gisteren, naar aanleiding van de bomaanslag, vorig jaar november, op een boekhandel in het stadje Semdinli, weigerde de rechter de hele aanklacht voor te lezen. Nu was die aanklacht 100 pagina`s lang, dus geheel onbegrijpelijk was dat niet.

Maar de nieuwszender CNN Türk constateerde dat de rechter een heel hoofdstuk van de aanklacht wegliet: het gedeelte waarin het Turkse leger medeverantwoordelijk wordt gehouden voor de aanslag, waarbij een dode viel. De advocaten van het slachtoffer van de aanslag eisten daarop onmiddellijk de verwijdering van de rechter omdat deze niet `onpartijdig` zou zijn. Een nieuwe rel rond `Semdinli` was een feit.

Semdinli - in Turkije begint het stadje een begrip te worden. Na de aanslag concludeerden de autoriteiten direct dat de PKK van Abdullah -calan erachter zat. Maar dat bleek voorbarig. Na onderzoek bleken de vermoedelijke daders uit de hoek van de paramilitaire politie te komen. Zij haatten de eigenaar van de boekhandel omdat die sympathie zou koesteren voor de PKK. En dat zette veel Koerden in vuur en vlam. In Zuidoost-Turkije was het gebruikelijk dat paramilitaire eenheden in de jaren negentig sympathisanten van de PKK vermoordden. Veel Koerden hadden echter gehoopt dat die tijd voorgoed voorbij was.

Semdinli zette die opvatting op losse schroeven. De bomaanslag resulteerde in dagen van rellen waarbij vier doden vielen.

Dat was nog maar het begin. Aanklager Ferhat Sarikaya veroorzaakte grote ophef toen hij een beschuldigende vinger naar nummer twee van het leger, generaal Büyükanit, wees. De generaal, aldus Sarikaya, had de rechtsgang beïnvloed door zich positief uit te laten over een van de vermoedelijke daders. Daarnaast zou hij banden hebben met paramilitaire groeperingen in het zuidoosten. Turkije was geschokt. Van oudsher staat het leger boven de wet in dit land. Was het werkelijk mogelijk dat Büyükanit, opperbevelhebber van de landmacht, zich moest verantwoorden?

Die vraag werd al snel beantwoord. De legertop besloot dat er niet voldoende reden was om Büyükanit aan te klagen. Sarikaya betaalde een hoge prijs voor zijn beschuldigingen: een disciplinaire raad zette hem uit zijn ambt. De aanklager kan zelfs niet meer als advocaat werken. Ook de chef van de inlichtengendienst van de politie, die ook een band met het leger suggereerde, verloor zijn baan.

En zo kijkt Turkije gespannen naar het proces in Van: zal de onderste steen boven komen, zoals premier Erdogan na de rellen beloofde? Turkije is op weg naar de Europese Unie en zal nooit kunnen aanschuiven aan de grote tafel in Brussel als het geen democratie wordt. De rol van het leger is, zo weet iedereen in dit land, nog steeds een obstakel op weg naar dat lidmaatschap. In het proces in Van gaat het daarom om veel meer dan een bom in een boekhandel.In laatste instantie staat het leger terecht. Het proces is mede daarom een lakmoesproef voor de openheid van dit land.

    • Bernard Bouwman