Play-offs waren commercieel een succes, sportief niet

De eredivisie wordt voor het eerst besloten met play-offs. Commercieel een succes, maar de eerlijkheid is ver te zoeken. In welke sport kun je met één rake kopbal het resultaat van 34 wedstrijden ongedaan maken?

Zowel Ajax als FC Groningen nam op woensdagavond met een goed gevoel afscheid van het seizoen 2005-2006. De Amsterdamse voetbalclub had slechts vier wedstrijden in de play-offs nodig om één van de slechtste seizoenen sinds jaren ongedaan te maken.

De noorderlingen vierden na het zekerstellen van UEFA-Cupvoetbal al feest. De extra wedstrijden na de reguliere competitie zagen ze als een toegift. Dat Ajax drie minuten voor tijd de weg naar de voorronde van de Champions League afsloot, kon de Groningers weinig deren. Een spandoek waarop FC Groningen in een poule samen met Chelsea, Real Madrid en Benfica was ingedeeld werd lachend weer opgerold. FC Groningen in het UEFA-Cuptoernooi is al gek genoeg.

Voor Ajax, FC Groningen en Heerenveen hebben de play-offs uitstekend gewerkt. De drie clubs haalden Europees voetbal en wisten het publiek te vermaken met spannende duels.

FC Twente en Vitesse klagen ook niet, al moeten ze nu nog eens twee wedstrijden afwerken in de strijd om een plaats in de Intertoto Cup. Met het nieuwe systeem is dat tegenwoordig ook een prijs. Voorheen kon een club zich schriftelijk aanmelden voor dit troosttoernooi, nu moeten er liefst zes wedstrijden na het seizoen voor worden gespeeld.

Maar dat past allemaal in het idee achter de play-offs: meer wedstrijden, meer spannende duels, meer tv-uitzendingen en dus meer geld.

De universiteiten van Groningen en Nijmegen zullen binnenkort de betrokkenen uit het betaald voetbal ondervragen en hun oordeel gebruiken in een evaluatie van het systeem. Commercieel gezien - en daar was het bijna alle clubs per slot van rekening om te doen - kan al worden vastgesteld dat de play-offs met circa 300.000 extra toeschouwers een groot succes zijn.

De zendgemachtigden Talpa en Tele2 kregen waar voor het lucratieve tv-contract dat ze afsloten met de eredivisieclubs. Aangezien de meeste clubs in het betaald voetbal niet in een dusdanige financiële positie verkeren dat ze zich kunnen permitteren de overeenkomst af te kopen, zal van een afschaffing van de play-offs niet snel sprake zijn.

PSV was de enige club die tegen de invoering van de nieuwe nacompetitie stemde. Daar lag voor een deel ook een commercieel argument aan ten grondslag. De club zou graag na de competitie tijd overhouden om voor veel geld wedstrijden in het buitenland te spelen. Nu had landskampioen PSV als één van de weinige clubs niets met de play-offs te maken, maar geld met lucratieve trips werd er niet verdiend. De selectie van PSV ging gezamenlijk op vakantie naar Mallorca en speelde een benefietwedstrijd in het Duitse Halle.

Commercieel mogen de play-offs een succes zijn, sportief gezien rammelt het huidige systeem. Tegenstanders wijzen al snel op andere sporten als hockey, basketbal, volleybal en honkbal, waar een extra competitie aan het einde van het seizoen normaal is. Maar in geen enkele tak van sport kan één enkel doelpunt - de kopbal van Groninger Danny Buijs tegen AZ - belangrijker zijn dan het resultaat na 34 competiewedstrijden. Bij het hockey zou dan bijvoorbeeld een derde beslissende duel het gevolg zijn geweest: niet het aantal doelpunten, maar het aantal gewonnen wedstrijden is doorslaggevend.

Na de reguliere competitie was het verschil tussen nummer twee AZ en nummer vijf FC Groningen maar liefst achttien punten. Het mag dan de charme van de play-offs zijn dat beide ploegen in de strijd om een plaats in de voorronde van de Champions League `op nul` begonnen, met eerlijkheid heeft dat weinig van doen.

AZ-trainer Louis van Gaal toonde zich na afloop van de uitschakeling tegen FC Groningen weliswaar een slecht verliezer, maar hij had wel gegronde redenen om zijn afkeer tegen de play-offs uit te spreken.

Tijdens het ontwikkelen van het nieuwe systeem zijn talloze verschillende modellen gebruikt. Bestuurders, afgevaardigden van clubs, verschillende media en zelfs Johan Cruijff bogen zich over de vraag hoe het meest ideale model eruit zou moeten zien. Het zou logisch zijn geweest als het aantal clubs - en daarmee het aantal wedstrijden - in de hoogste afdeling terug zou worden gebracht. Na een kortere competitie zou er meer tijd beschikbaar zijn voor uitgebreide play-offs.

In het betaald voetbal heeft iedere club echter stemrecht, waardoor het eigenbelang het wint van het algehele belang.

Uiteindelijk kwamen de partijen een `monsterlijk` compromis overeen. De competitie bleef `gewoon` uit achttien clubs bestaan, het volledige programma van 34 wedstrijden zou worden afgewerkt en de play-offs kwamen daar dan nog eens bovenop. De competitie was nog niet eens halverwege of een groot deel van het trainerscorps raakte overtuigd van de nadelen van het systeem in. Meer dan zich erbij neerleggen konden de oefenmeesters, de spelers en het publiek niet doen.

Aan het einde van de xompetitiet, dus na de play-offs, blijken niet de beste clubs de prijzen te krijgen, maar de elftallen die de kunst verstonden om zowel fysiek als mentaal op het juiste moment te pieken.

AZ, Feyenoord en FC Utrecht speelden een uitstekend seizoen, maar lieten zich op het cruciale moment afbluffen door een nieuwe categorie van voetbalteams: de `play-offs fighters`.

Commercieel gezien is het voor het Nederlands voetbal goed dat Ajax naar de voorronde van de Champions League gaat, vanuit sportief oogpunt is het onverdiend.

    • Koen Greven