Partijdige publicaties

Het is een bedenkelijke primeur dat een belangrijk strafrechtelijk document van 254 pagina`s met zware beschuldigingen van een overleden getuige al in boekvorm en op internet wordt gepubliceerd voordat de rechtszaak tegen de verdachte is begonnen. Het gaat hier om de Amsterdamse handelaar in onroerend goed Endstra, die achterin zijn gepantserde auto zijn hart uitstortte tegen de politie. De verklaringen werden op de band opgenomen. Hij was toen wanhopig en zocht tevergeefs politiebescherming tegen verdachte Willem Holleeder, die hem zou bedreigen en afpersen. Kort daarna werd hij in 2003 voor de deur van zijn Amsterdamse kantoor doodgeschoten. Uitgeverij Nieuw Amsterdam heeft de Endstra-tapes in boekvorm uitgegeven en het maandblad Quote heeft ze als reactie daarop gratis op zijn website gepubliceerd.

Het is het zoveelste hoofdstuk in de zaak tegen Heinekenontvoerder Holleeder, die nu wordt verdacht van afpersing maar volgens Endstra in het gepubliceerde document 25 moorden op zijn geweten heeft en hem heeft bedreigd. De Amsterdamse markt voor onroerend goed is met deze affaire besmet. Sommige handelaren in onroerend goed zijn aangehouden en andere zijn door criminelen doodgeschoten.

Het is te betreuren dat justitie zo`n belangrijk document in zo`n belangrijke strafzaak niet geheim kan houden. Al eerder zijn er schadelijke lekken van Justitie geweest die personen in gevaar hebben gebracht en soms hebben geleid tot moord op potentiële getuigen. Ieder die lekt, heeft een agenda. Ook advocaten hebben soms uit dossiers gelekt als het hen goed uitkwam. Stemmingmakerij vóór de rechtszaak door justitie is gelukkig eerder uitzondering dan regel. Er zijn al rechercheurs aangehouden die ervan worden verdacht politie-informatie te hebben verkocht. Informatie op het juiste tijdstip is goud waard. Publicatie van alle verklaringen van Endstra bemoeilijkt de rechtszaak tegen Holleeder doordat andere getuigen daar kennis van kunnen nemen en hun verklaringen kunnen aanpassen.

De pers moet in principe zoveel mogelijk feiten die bekend worden, openbaar maken in het algemeen belang. Daarbij hoort ook het publiceren van documenten op internet en eventueel in boekvorm. Toch is het de vraag of het algemeen belang gediend is bij de publicatie van de emotionele, eenzijdige verklaringen van de bedreigde Endstra tegenover de politie. De beschuldigingen die Endstra uit en waarmee hij anderen schaadt, zijn onbewezen. Hij werd zelf verdacht van bankieren voor de onderwereld, voor onder anderen Holleeder. Zijn verklaringen zijn partijdig en bieden zonder journalistiek wederhoor of andere documenten weinig inzicht. Het journalistieke filter is belangrijk. Strafzaken dreigen uiterst gecompliceerd te worden als stukken voortijdig in hun geheel worden gepubliceerd. Het zou ertoe kunnen leiden dat zo min mogelijk feiten verifieerbaar op papier komen te staan en dat alles pas tijdens de rechtszaak zelf kan worden gepresenteerd.

De zaak Holleeder is van groot publiek belang, maar Uitgeverij Nieuw Amsterdam en het maandblad Quote waren wijzer geweest als ze met volledige publicatie van de gesprekken tussen Endstra en de politie en andere documenten zouden hebben gewacht tot na de rechtszaak. Dan wordt duidelijk wat er van de verklaringen van Endstra klopt.