Is een printje van een foto kunst?

De foto`s van fotograaf Hans Aarsman zijn sinds deze week gratis te downloaden. Zijn actie krijgt bijval maar oogst ook kritiek. “Je sloopt op deze manier je eigen markt.“

Hans Aarsman, `Waterhuizen` (1988-1989) Waterhuizen (1988-1989) Foto Hans Aarsman Aarsman, Hans

Intussen gaat het weer, maar begin deze week ging de server van het Nederlands Fotomuseum plat. 14.000 unieke bezoekers, daar was de website niet tegen bestand. Reden voor de drukte? Gratis foto`s van Hans Aarsman, onder meer bekend van het fotoboek Hollandse Taferelen en de rubriek `de Aarsman Collectie` in De Volkskrant. Een foto van Aarsman kost normaal tussen de 1500 en 2000 euro. Vandaag is het museum gesloten, maar gisteravond hadden zich in totaal al 1100 mensen geregistreerd om een foto te kunnen downloaden. Er zijn prints van 99 foto`s van Aarsman beschikbaar.

Aarsman: “Het Fotomuseum kocht wat werk van mij. Maar museale verzamelingen zijn zo duf; ik zag mijn printjes al liggen in de stellingen. Toen heb ik gezegd: `Waarom doen jullie niet iets eigentijdsers? We leven toch in cyberspace?`“

Aarsman heeft altijd weerzin gehad tegen het verkopen van foto`s, de bedragen die ervoor worden gerekend. “Fotografie is de reproduceerbaarheid zelf. De oplage moedwillig beperken om het werk zeldzaam en dus waardevoller te laten zijn, staat haaks op het wezen van de fotografie. Fotografie is hét medium van het volk - dat is het altijd geweest. En internet is een democratisch middel bij uitstek - het is voor uitdelen geschapen. Als je zo`n ontwikkeling de ruimte geeft, dient zich altijd wel iets nieuws aan, een nieuwe bron van inkomsten voor inventieve mensen.“

Niet iedereen is zo optimistisch. Adriaan van der Have van Torch Gallery in Amsterdam, is genadeloos. “Geen enkele intelligente fotograaf zou zoiets doen. Tenzij ze geld te veel hebben. Of hun eigen werk niet meer interessant vinden - dat laatste zal bij Aarsman wel het geval zijn.“ Theoretisch vind hij de actie nog wel interessant. Maar zo`n daad kan niet zonder gevolgen blijven, vindt hij. “Als Aarsman subsidie krijgt, moet die direct worden ingetrokken.“

Aarsmans actie zegt iets over de artistieke waarde van de fotografie sinds de digitale revolutie. Kan een printje van een digitaal beeld kunst zijn? Aarsman: “Ik heb altijd een sterk gevoel van zinloosheid gehad als ik een foto uitprintte en inlijstte, voor iemand die daar duizend euro voor over had.“ Dat kunnen liefhebbers nu zelf doen.

Maar Van der Have vindt ook digitale fotografie wél kunst: “De artistieke waarde zit hem in de keuze van de kunstenaar als hij de foto neemt, maar ook in welk beeld hij uiteindelijk kiest en hoe hij het print. Een door de fotograaf goedgekeurd en gesigneerd eindresultaat verschilt nogal van een printje van een particulier thuis.“

Ook vindt Van der Have Aarsmans actie onverstandig. “De waarde van kunst, schilderijen maar ook foto`s, wordt bepaald op basis van zeldzaamheid. Als je je eigen werk in veelvoud gaat verspreiden, wordt het waardeloos. Je sloopt je eigen markt.“

Flip Bool, hoofd collecties en onderzoek van het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam, vindt dat het reproduceren niets afdoet aan de waarde. “Het vergroot de bekendheid van de fotograaf. Een fotomuseum moet fotografisch erfgoed toegankelijk maken voor het grote publiek.“ Het museum praat met twee andere fotografen over een vergelijkbare regeling.

Fotografe Bertien van Manen heeft al verklaard dat ze mordicus tegen zo`n actie is. Haar collega Leo Dievendal heeft er gemengde gevoelens over. “Het hangt er helemaal van af wat je wilt met je werk, wat je opvatting is over uniciteit. Wil je dat jouw foto`s gezien en gebruikt worden? Of wil je een soort exclusieve performance leveren? Voor het verspreiden van je werk en het vergroten van je naamsbekendheid is het ideaal. Maar als je moet leven van je foto`s is het niet wenselijk dat de marktwaarde van je werk daalt door een verveelvoudiging ervan.“

Aarsman: “Daar moet je niet te conservatief over doen. Ik red me wel.“ Bovendien: er is volgens hem wel degelijk een verschil tussen de prints die mensen thuis kunnen maken, en de door hem goedgekeurde gesigneerde exemplaren in het museum.

Aan die opvatting heeft hij zelfs alweer een nieuwe actie gekoppeld: mensen die zijn foto Waterhuizen (1988-1989) thuis uitprinten en opsturen, krijgen een andere, gesigneerde foto van Aarsman terug. Hun thuisprintjes worden door het museum verzameld en uiteindelijk geëxposeerd. “Ik ben heel benieuwd wat voor verschillen dat gaat opleveren.“ In ieder geval kunnen de foto`s hoogstens op A3-grootte geprint worden. Dievendal: Dan is die hele actie eigenlijk niet eens zo revolutionair.“

    • Herien Wensink