Een ernstige waarschuwing voor critici in Iran

In Iran is Ramin Jahanbegloo opgepakt, een vooraanstaande, onafhankelijke intellectueel. Het regime lijkt hiermee een waarschuwing af te geven.

Ramin Jahanbegloo Foto Newsha Tavakol Newsha Tavakol; Tavakol, Newsha

Ramin Jahanbegloo, een van de meest vooraanstaande intellectuelen en publicisten in Iran, lijkt gelijk te krijgen. Een half jaar geleden al voorzag hij problemen met het regime. “Ik deel hun meningen niet“, zei hij in een gesprek met NRC Handelsblad. “Ik hoop dat ik daardoor niet in moeilijkheden kom“.

Die moeilijkheden zijn er nu wel gekomen. Begin deze week werd de verdwijning gemeld van de 52-jarige filosoof, later werd bekend dat hij was gearresteerd op het vliegveld bij Teheran, en alles wijst er nu op dat hij in staat van beschuldiging wordt gesteld wegens spionage.

Jahanbegloo is een Iraniër met een Canadees paspoort. Een aantal jaren geleden keerde hij terug naar zijn geboorteland, waar hij zich ontwikkelde tot een criticus van het regime, onafhankelijk opererend, zonder banden met de hervormingsbeweging. Hij gaf veel interviews aan buitenlandse journalisten en hield regelmatig lezingen buiten Iran. Begin november 2005 was hij nog in Nederland.

In deze krant sprak hij zijn bezorgdheid uit over de hernieuwde ideologische strijd in Iran. “Ze (de nieuwe groep rond president Ahmadinejad) pakken mensen hard aan die volgens hen geen invloed behoren te hebben.“

Jahanbegloo is een van de oprichters van het Iraanse sociologisch-filosofische blad Gooftegoo (Gesprek). Ook organiseerde hij conferenties in het Teheraanse `Huis van de Artiesten`, een van de laatste bolwerken van relatieve vrijheid in Iran.

De conservatieve krant Kayhan meldde gisteren dat Jahanbegloo is opgepakt wegens spionage voor buitenlanders. De krant verwees naar een andere belangrijke arrestatie uit 1995 van een redacteur van het blad Adineh. Na jaren van gevangenschap vluchtte hij uiteindelijk naar Duitsland. De vergelijking kan er op duiden dat Jahanbegloo zwaar in de problemen zit.

Een andere conservatieve krant schreef dat na maanden van surveillance “een agent van de monarchisten“ (aanhangers van de familie van de verdreven sjah) is opgepakt. Alles wijst erop dat Jahanbegloo wordt bedoeld. “De man heeft zijn ondervragers uitgelegd op welke manier de monarchisten contacten maken in Iran“, aldus de krant.

Jahanbegloo wordt nu vastgehouden in de Evin gevangenis in Teheran. Naaste familieleden hebben dat bevestigd. Hij is nog niet officieel in staat van beschuldiging gesteld.

Jahanbegloo`s arrestatie heeft tot grote bezorgdheid geleid binnen de kleine cirkel van - relatief bescheiden - vocale opponenten van het Iraanse systeem. In het verleden waren soortgelijke arrestaties vaak het begin van uitgebreidere acties tegen critici - en daarvoor wordt ook nu gevreesd.

In 2003 leidde de arrestatie van een weblogger tot een groot artikel in de krant Kayhan over “een spinnenweb“ van contacten tussen bepaalde activisten en hervormers, en tot tientallen arrestaties. Hetzelfde gebeurde na de arrestatie van Siamak Pourzand, filmmaker, cultureel commentator en echtgenoot van de bekende mensenrechtenactiviste Meghrangiz Kar. Tientallen filmmakers werden van hun bed gelicht. Pourzand is nu vrij maar een menselijk wrak. Zijn vrouw is gevlucht naar de VS.

In 1998 werd een aantal intellectuelen in Iran vermoord door leden van de veiligheidsdienst.

Het lijkt erop alsof elementen binnen het Iraanse regime een waarschuwing willen geven aan critici die letterlijk en figuurlijk buiten de politieke grenzen van het Iraanse systeem willen werken.

Jahanbegloo is niet verbonden met een politieke fractie en werkt internationaal. Nadat de VS bekend maakten 75 miljoen dollar te bestemmen voor bevordering van mensenrechten en democratie in Iran, zijn mensen als Jahanbegloo enorm onder druk komen te staan. De Nederlandse overheid heeft 15 miljoen euro apart gezet voor steun aan vrije media in Iran.

Eerder dit jaar werden familieleden van een bekende Iraanse mensenrechtenactivist, Emaeddin Baghi, opgepakt, die in Dubai een Amerikaanse `workshop` over mensenrechten had bijgewoond.

    • Thomas Erdbrink