`De oorlog was natuurlijk ook spannend`

Anna Woltz schreef, samen met haar vader Wout, een boek over de Tweede Wereldoorlog. Met hulp van een magische doos lopen heden en verleden door elkaar. “Kinderen accepteren moeiteloos het bestaan van die doos.“

Anna Woltz rechts met op de achtergrond haar vader, Wout Foto Roger Cremers Nederland, Amsterdam, 28-04-2006 dochter Anna en vader Wout Woltz hebben samen een kinderboek geschreven. Anna Woltz (1981) is onlangs in Leiden afgestudeerd bij geschiedenis, haar vader (1932) is hoofdredacteur van NRC Handelsblad geweest. PHOTO AND COPYRIGHT ROGER CREMERS Cremers, Roger

Anna Woltz (1981) bereidde vorig jaar in haar keuken een suikerbiet, omdat ze wilde proeven wat haar vader Wout Woltz (1932) tijdens de hongerwinter had gegeten. Wout: ,,We hebben die suikerbiet in plakjes gesneden, gebraden, gebakken, gekookt.“ Anna: “Eigenlijk vooral gekookt. Toen de biet nog maar even opstond, rook ik al een weeiïge geur. Echt vies.“ Wout: “Ja, de geur bracht me meteen zestig jaar terug in de tijd.“

Het heden en het verleden lopen door elkaar in Post uit de oorlog, dat schrijfster Anna Woltz heeft geschreven met haar vader, de oud-journalist Wout Woltz. De 13-jarige Danja is een meisje van nu, dat met behulp van een magisch doosje brieven wisselt met de 12-jarige Willem tijdens de hongerwinter. Danja schrijft over verhuizing, verliefdheid en actualiteiten, maar raakt langzaam in de ban van de verhalen van Willem over hongertochten, doden, verzet en Duitse bezetters.

Die verhalen beschrijven grotendeels wat Wout Woltz zelf heeft meegemaakt in de oorlog. Zijn vader - een koele, zwijgzame man - maakte onder meer een illegale krant, die door de dochters werd rondgebracht. In de brieven van Willem, geschreven door Wout Woltz, moet vader weken lang onderduiken, worden fluisterend gevaarlijke klussen geklaard en is er angst voor verraad, naast voortdurende honger.

Na de oorlog vertelden zijn vader en drie zusters weinig of niets over hun heldendaden. Wout: “Het zou bij hen ook niet zijn opgekomen om zelf een verzetskruis aan te vragen, ook al hadden hun verzetsdaden hen het leven kunnen kosten. Omdat ze zelf zo weinig over hun moedige daden hebben verteld, wilde ik hun verhaal toch eens vertellen.“ Is het een soort missie? “Nee, het is alleen meegenomen als door het verhaal ook de kennis over de Tweede Wereldoorlog bij de kinderen en jongeren groter wordt.“

Zijn dochter Anna behoort tot een generatie voor wie de oorlog heel ver weg is. “Op de bassischool was ik de enige met een vader die de oorlog had meegemaakt, dat was heel uitzonderlijk: zo`n vader met spannende verhalen.“ Maar van die verhalen kregen Anna en haar zus wel genoeg: “Als mijn vader begon te vertellen, zei mijn zusje: `Wie wil weten hoe dit verhaal afloopt, moet zijn hand opsteken`. Dat was heel gemeen.“ Vorig jaar besefte Anna - afgestudeerd historica - echter dat de verhalen prachtig materiaal waren voor een boek.

Om de kloof van zestig jaar te overbruggen bedachten de schrijvers een magische brievendoos, die Danja vindt op zolder. Anna: “Als ze in die doos alleen Willems brieven had gevonden, was dat alleen een vorm van geschiedsschrijving geweest.“ Wout: “Wij wilden real time contact tussen Danja en Willem, die samen de gebeurtenissen zouden meemaken.“ Anna: “Er moest een vriendschap ontstaan, waardoor Danja echt gaat meeleven met Willem.“

Danja raakt inderdaad zo in de ban van Willems leven, dat ze dit bijna kan aanraken. Zo maken Willems granaatscherven een sprong in de tijd. Wout: “Granaatscherven verzamelen, bommen op Schiphol - oorlog was ook spannend. Ik herinner me dat mijn vader zo een pistool op tafel legde. Dat vond ik prachtig.“ Danja moet ook meebeleven hoe Willems vader in de val dreigt te lopen - en wordt wanhopig van onmacht.

Danja kan namelijk niet ingrijpen in het verleden. Anna: “Danja moest Willem niet kunnen waarschuwen. Dat was een regel.“ Wout: “De loop van de geschiedenis mocht niet worden veranderd.“ Met een list lijkt Danja de gebeurtenissen toch te kunnen sturen. De recensent van deze krant vond dit niet zo geloofwaardig. Anna: “De kinderen die wij spraken op scholen accepteerden het allemaal moeiteloos, ook de magische groene doos.“

Veel kinderen en ook volwassenen schijnen tegenwoordig te denken dat de oorlog is veroorzaakt door de moord op de joden. Anna: ,,Het is terecht dat in het onderwijs de nadruk ligt op de holocaust, maar dit boek geeft aan dat er ook andere dingen zijn gebeurd tijdens de oorlog.“ Het beeld dat dit boek van de oorlog geeft is nogal schematisch goed-fout, bijvoorbeeld doordat álle NSB`ers verraders heten. Anna: “Het is het beeld van een jongen van twaalf, die alles zwartwit beziet.“

Maar is het ook de visie van de volwassen man nu? Woltz: “Duitsland is nu natuurlijk een keurige democratie, maar ik vind het nog altijd vreselijk om Duits te horen spreken.“ Anna: “Voor mijn generatie speelt dat echt helemaal niet meer hoor. Toen we met schoolreisje naar Duitsland waren, riepen enkele jongens wel uit de bus: `Geef de fiets van mijn opa terug`. Maar dat was echt een flauwe grap, meer niet.“

Anna Woltz & Wout Woltz: `Post uit de oorlog`; uitgeverij Leopold; 153 pagina`s; Prijs 12,95