De emancipatie door conservatieve Mutti

Duitse vrouwen krijgen relatief weinig kinderen.

Een conservatieve minister, zelf moeder van zeven, krijgt lof voor haar maatregelen dit te veranderen.

Ursula von der Leyen (47) combineert haar werk als minister voor Gezinszaken in Duitsland lachend met de opvoeding van haar zeven kinderen. Foto: Ullstein COL *08.101958- Politikerin, CDU, D Landtagskandidatin, Mitglied im "Zukunftsteam Niedersachsen" fr den Bereich Soziales mit ihren Kindern - 11.10.2002 Leyen, Ursula v. d. - Politikerin mit Kindern Donata, Egmont, David, Johanna, Gracia, Sophie und Victoria ullstein - Klar

Ze is minister voor Gezinszaken. Ze heeft zeven kinderen. En ze glimlacht bijna altijd. Ursula von der Leyen (CDU) is het levende bewijs dat het best kan, carrière én kinderen. Ook in Duitsland.

Duitsland is geen kinderland. Het geboortecijfer, 1,37, is er laag (Nederland: 1,73). Het Duitse gezin is klein en de kinderwens is gering. Terwijl jonge vrouwen in Frankrijk en Groot-Brittannië statistisch 2,5 kinderen ideaal vinden, houden Duitse vrouwen het op 2 kinderen. Duitse mannen willen zelfs maar 1,5 kinderen.

Volgens Von der Leyen is Duitsland er niet in geslaagd de samenleving zo te organiseren dat kinderen en carrière als vanzelfsprekend met elkaar gecombineerd worden. Kinderopvang is niet adequaat. De arbeidsmarkt is niet berekend op herintredende moeders. En vaders zéggen wel dat ze willen opvoeden, maar doen het niet.

Kinderen, kortom, worden gezien als een risico. Vooral academisch geschoolde vrouwen deinzen voor kroost terug. De kinderloze academica is een maatschappelijk thema geworden. De komiek Harald Schmidt leverde deze week een bijdrage aan het debat. Tijdens een tv-show gaf hij WK-kaartjes aan 108 zwangere academici: het verdiende loon voor hun bijdrage aan de samenleving.

Ook Von der Leyen (47) wil van Duitsland weer een kinderland maken. Haar levensloop is haar politieke boodschap. Opgeleid als arts, politieke carrière, zeven kinderen. Von der Leyen laat zich dan ook graag fotograferen met haar kroost. Met zijn allen op bed, met moeder minister als stralend middelpunt. Het doet denken aan de Sound of Music, aan de onverwoestbare vrolijkheid van Julie Andrews met de kindertjes Von Trapp.

Von der Leyen is echter geen gouvernante, maar een christen-democratisch minister met doorzettingsvermogen. Na maanden strijd kreeg ze de grote coalitie van CDU en SPD deze week zover jaarlijks bijna 4 miljard euro uit te trekken voor betaald ouderschapsverlof.

Vanaf volgend jaar hebben jonge Duitse gezinnen recht op een uitkering, Elterngeld, als één partner twaalf maanden verlof neemt om voor de kinderen te zorgen. Als de tweede partner, meestal de man, dan ook nog twee maanden verlof neemt, wordt de uitkering verlengd. De uitkering is 67 procent van het laatst genoten inkomen, tot maximaal 1.800 euro.

Er bestaat in Duitsland al een regeling voor ouderschapsverlof, de Elternurlaub. Van de regeling, drie jaar verlof, maken alleen vrouwen gebruik. De helft van de moeders komt echter nooit meer terug op de arbeidsmarkt. Herintredende moeders zijn zo lang weg geweest dat ze moeite hebben aansluiting te vinden.

Vooral de bonus voor zorgvaders was onder christen-democraten omstreden. De behoudende vleugel van de CDU en de Beierse zusterpartij CSU zien het geld voor zorgende vaders als een ontoelaatbare ingreep van de politiek in het gezinsleven. De overheid, stelden zij, mag niet bepalen hoe ouders hun taken onderling verdelen. Maar Von der Leyen bleef overeind. De 'vaderbonus' wordt nu door de CDU als 'paradigmawisseling' in gezinsbeleid aangeprezen.

Naast praktische belemmeringen heeft de Duitse aspirant-moeder ook een ideologisch probleem. In Duitsland is het 'mannelijke levens-model' nog steeds de norm, constateerde een rapport over het Duitse gezin dat onlangs door Von der Leyens ministerie werd uitgegeven. Vrouwen in Duitsland zouden nog steeds tegen het vooroordeel vechten dat werkende moeders, slechte moeders zijn.

Alice Schwarzer (63), uitgeefster van vrouwentijdschrift Emma, strijdt tegen een rollenpatroon waarin de vrouw wordt onderdrukt. Ze is, zei ze gisteren tijdens een gesprek met journalisten, te spreken over het beleid van Von der Leyen. 'Dat ze het vaderschapsverlof heeft doorgezet, heeft me zeer verrast. Haar voorgangster van de SPD durfde die stap niet aan.'

Schwarzer hoopt dat de coalitie van Angela Merkel het niet bij één doorbraak zal laten. De Duitse fiscus, rekent ze voor, loopt jaarlijks 23 miljard euro mis omdat de inkomstenbelasting voordelig is voor gezinnen met één inkomen. De subsidiëring van het traditionele rollenpatroon moet afgeschaft worden en met het bespaarde geld moet de kinderopvang worden verbeterd. Vooral in het westen van het land is kinderopvang schaars. In het oosten is er wel opvang omdat vrouwen in de DDR moesten werken en oude faciliteiten de Duitse eenwording hebben overleefd.

In het westen overleefde daarentegen een oude moeder-cultus, die tijdens het nazisme werd onderstreept door moederschap te belonen met het Mutterkreuz. Schwarzer gelooft dat de nazi-ideologie ook zestig jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog nog het denken over moederschap beïnvloedt. 'Wij zijn de dochters en de kleindochters van die nazi-moeders. Het is tijd de moeder-cultus te lijf te gaan.'

    • Michel Kerres