Conservatieve Mutti emancipeert Duitsers

Duitse vrouwen krijgen verhoudingsgewijs weinig kinderen. De conservatieve minister voor Gezinszaken, zelf moeder van zeven, neemt nu maatregelen die dit gedrag moeten veranderen.

Ursula von der Leyen, de Duitse minister voor Gezinszaken, voedt samen met haar man zeven kinderen op. Als minister stimuleert zij het krijgen van kinderen. Foto Ullstein COL *08.101958- Politikerin, CDU, D Landtagskandidatin, Mitglied im "Zukunftsteam Niedersachsen" fr den Bereich Soziales mit ihren Kindern - 11.10.2002 Leyen, Ursula v. d. - Politikerin mit Kindern Donata, Egmont, David, Johanna, Gracia, Sophie und Victoria ullstein - Klar

Ze is minister voor Gezinszaken. Ze heeft zeven kinderen. En ze glimlacht bijna altijd. Ursula von der Leyen (CDU) is het levende bewijs dat het kan, carrière én kinderen. Ook in Duitsland.

Duitsland is geen kinderland. Het Duitse geboortecijfer, 1,36, is laag (Nederland 1,73). Het Duitse gezin is klein en de kinderwens is verhoudingsgewijs gering. Terwijl jonge vrouwen in Frankrijk en Groot-Brittannië statistisch 2,5 kinderen ideaal vinden, houden Duitse vrouwen het op 2 kinderen.

Volgens Von der Leyen is Duitsland er niet in geslaagd de samenleving zo te organiseren dat kinderen en carrière als vanzelfsprekend gecombineerd worden. Kinderopvang is niet adequaat. De arbeidsmarkt is niet berekend op herintredende moeders. Vaders zéggen wel dat ze willen opvoeden, maar doen het niet.

Kinderen, kortom, worden gezien als risico. Een risico dat vooral academisch geschoolde vrouwen niet altijd willen nemen. De kinderloze academica is een maatschappelijk thema geworden. De komiek Harald Schmidt leverde deze week zijn bijdrage aan het debat. Tijdens een tv-show verdeelde hij felbegeerde WK-kaartjes aan zwangere academici: het verdiende loon voor hun bijdrage aan de samenleving.

Ook Von der Leyen (47) wil van Duitsland weer een kinderland maken. Haar levensloop is haar politieke boodschap. Opgeleid als arts, politieke carrière, zeven kinderen. Von der Leyen laat zich dan ook graag fotograferen te midden van haar kroost. Met zijn allen op bed en moeder minister als het stralende middelpunt. De taferelen doen denken aan de Sound of Music, aan de onverwoestbare vrolijkheid van Julie Andrews te midden van de kindertjes Von Trapp.

Von der Leyen is echter geen gouvernante, maar een christen-democratisch minister met program en doorzettingsvermogen. Na maanden strijd kreeg ze de grote coalitie van CDU en SPD deze week zover jaarlijks bijna 4 miljard euro uit te trekken voor betaald ouderschapsverlof.

Met ingang van komend jaar hebben jonge Duitse gezinnen recht op een uitkering, Elterngeld, als één partner twaalf maanden verlof neemt om voor de kinderen te zorgen. Als de tweede partner, bijna altijd de man, dan ook nog twee maanden zorgverlof neemt, wordt de uitkering verlengd. De uitkering bedraagt 67 procent van het laatst genoten inkomen, met een maximum van 1.800 euro.

Er bestaat in Duitsland al een regeling voor ouderschapsverlof, de Elternurlaub. Van de regeling, drie jaar verlof, maken uitsluitend vrouwen gebruik. De helft van de moeders komt echter nooit meer terug op de arbeidsmarkt. En de herintredende moeders zijn zo lang weggeweest dat ze moeite hebben de aansluiting te vinden.

Vooral de bonus voor zorgvaders was onder christen-democraten zeer omstreden. De behoudende vleugel van de CDU en de Beierse zusterpartij CSU zien het vadergeld als een ontoelaatbare ingreep van de politiek in het gezinsleven. De overheid, stelden zij, mag niet bepalen hoe ouders hun taken onderling verdelen. Maar Von der Leyen bleef overeind.

Naast de praktische belemmeringen om baan en kind te combineren heeft de Duitse aspirant-moeder ook een ideologisch probleem. In Duitsland is het “mannelijke levensmodel“ nog steeds de norm, constateerde een rapport van het ministerie voor Gezinszaken. Bovendien vechten vrouwen in Duitsland nog steeds tegen het vooroordeel dat werkende moeders slechte moeders zijn. Werkende moeders zijn Rabenmütter, ontaarde moeders. “Veel Duitse moeders blijft niets anders over dan zich te schikken in het traditionele rolpatroon“, aldus het rapport.

Alice Schwarzer (63), uitgeefster van vrouwentijdschrift Emma, strijdt al jaren tegen een rolpatroon waarin de vrouw wordt onderdrukt. Ze is, zei ze gisteren in Berlijn, zeer te spreken over het gezinsbeleid van Von der Leyen. “Dat ze het vaderschapsverlof heeft doorgezet, heeft me zeer verrast. Haar voorgangster van de SPD durfde die stap niet aan.“

Schwarzer hoopt dat de grote coalitie van Angela Merkel het niet bij één doorbraak zal laten. De Duitse fiscus, rekent ze voor, loopt jaarlijks 23 miljard euro mis omdat de inkomstenbelasting enorme voordelen biedt voor gezinnen met één inkomen. De subsidiëring van het traditionele rolpatroon moet afgeschaft worden en het zo bespaarde geld moet worden gebruikt om de kinderopvang te verbeteren. Vooral in westen van het land is kinderopvang zeer schaars. In het oosten is kinderopvang wel voorhanden omdat vrouwen in de DDR moesten werken en de oude faciliteiten de Duitse eenwording hebben overleefd.

In het westen van het land overleefde, zegt Schwarzer, vooral een typisch Duitse moeder-cultus. Een cultus, waarvoor in de negentiende eeuw een basis werd gelegd en die tijdens het nazisme werd onderstreept door de Arische moeder te vereren en moederschap te belonen met het Mutterkreuz. Schwarzer is ervan overtuigd dat de nazi-ideologie ook zestig jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog nog het denken over moederschap beïnvloedt. “Wij zijn de dochters en de kleindochters van die nazi-moeders. Het is tijd de moedercultus te lijf te gaan.“