Blair offert wat pionnen om zichzelf te redden

Premier Blair heeft een reeks ministers vervangen na de keiharde oorvijg die de Engelse kiezers Labour gisteren gaven. Hij hoopt daarmee zijn eigen positie te redden.

De Britse premier Tony Blair sleutelde vanmorgen koortsachtig aan een nieuw kabinet, nadat de Engelse kiezers zijn Labour-partij gisteren bij de gemeenteraadsverkiezingen een keiharde oorvijg hadden verkocht. Door omstreden figuren uit zijn regering op te offeren, hoopt Blair ingrijpender consequenties - zijn eigen vertrek - af te wenden.

Blair oordeelde dat het tijd was voor een drastische `reshuffle`, de meest drastische sinds hij negen jaar geleden aan het bewind kwam. In deze moeilijke slotfase van zijn loopbaan kiest Blair liever voor zekerheid dan voor experimenten. Frisse nieuwe gezichten brengt Blair niet op cruciale posten. In plaats daarvan omringt hij zich met oude loyale supporters.

Minister van Milieu Margaret Beckett, een oudgediende, wordt minister van Buitenlandse Zaken, de eerste vrouw ooit in die functie in de Britse geschiedenis. De Schot John Reid krijgt Binnenlandse Zaken onder zijn hoede. Reid, nu nog op Defensie, is een harde, weinig charismatische maar competente manager.

Twee zwaargewichten verdwijnen in elk geval. Minister van Binnenlandse Zaken Charles Clarke werd door Blair roemloos verbannen naar de achterste bankjes in het Lagerhuis. Clarke was de afgelopen weken ernstig in opspraak geraakt doordat hij had verzuimd buitenlandse criminelen na hun vrijlating voor te dragen voor uitzetting naar hun land van herkomst, zoals in Groot-Brittannië gebruikelijk is. Zelfs nadat Clarke was ingelicht over het probleem, ondernam hij geruime tijd niets.

Ook minister van Buitenlandse Zaken Jack Straw moet het veld ruimen. Een hevige teleurstelling voor Straw, die niets heerlijkers vond dan aan `bonding` te doen met zijn Amerikaanse collega Condoleezza Rice. Vorige maand nog leidde hij haar stralend door Liverpool en zijn eigen grauwe Blackburn in Noord-Engeland.

Ook vice-premier John Prescott wordt op een zijspoor gezet, al blijft hij naar verwachting wel deel uitmaken van het kabinet. Het grootste deel van zijn omvangrijke portefeuille, met onder meer verkeer en ruimtelijke ordening, wordt hem echter ontnomen. Prescott berokkende de partij veel electorale schade toen vorige week bleek dat hij jarenlang een affaire met zijn secretaresse had gehad. Dit hoewel hij zich altijd als de joviale, rechtlijnige vertegenwoordiger van de arbeidersklasse had gepresenteerd, met zijn vrouw aan zijn zijde. Juist wegens zijn `volkse aard`, waarmee het kabinet verder niet erg is gezegend, zal Blair Prescott niet ontslaan.

De grote vraag is of Blair zelf de dans weet te ontspringen. De Labour-partij moet zichzelf “vernieuwen“, luidden vanmorgen de omineuze woorden van minister Financiën Gordon Brown, al jaren Blairs gedoodverfde opvolger. Brown, die zichzelf in de aanloop naar de verkiezingen sterk op de achtergrond hield, noemde de uitslag een “schot voor de boeg“ voor de partij. Voor de goede verstaander betekende dat: Tony, pak je koffers en geef de sleutel van Downing Street 10 aan mij.

Het was vanmorgen nog niet duidelijk of de Labour-parlementariërs vinden dat Blair na negen jaar het veld dient te ruimen. Slechts een enkeling durfde openlijk om vervanging van de leider te roepen.

Het zware verlies van Labour was voor een belangrijk deel de winst van de Conservatieven. De Tories onder hun gematigde nieuwe leider David Cameron kunnen op 254 extra raadszetels rekenen, terwijl Labour er 250 verloor. De winst voor de Conservatieven, hun beste resultaat sinds 1992, sprak niet vanzelf. Van veel ontevreden kiezers, die voorheen op Labour stemden, had mogen verwacht dat ze eerder naar de Liberaal-Democraten zouden uitwijken. Maar dat gebeurde nauwelijks.

Vooral in Londen was er sprake van een dramatische verschuiving in de machtsverhoudingen. Het eens zo machtige Labour is er gereduceerd tot een partij van ondergeschikt belang. In slechts drie van de 32 stadsdelen deelt Labour nog altijd de lakens uit.

De Conservatieven zijn nu verreweg de machtigste partij in de hoofdstad. Zo'n huzarenstukje lukte Cameron en de zijnen niet in het noorden van Engeland, dat in grote lijnen achter de Labour-partij bleef staan.

Dit patroon versterkt de indruk van een kloof tussen het noorden en het zuiden van Engeland. Het noorden waar naar verhouding veel mensen van steun van de regering afhankelijk zijn en het welvarende zuiden, waar de mensen er heel goed in slagen om voor zichzelf te zorgen.

    • Floris van Straaten