Ambtenaar, u moet ook homo's trouwen

Ambtenaren van de burgerlijke stand die tegen het homohuwelijk zijn, mogen weigeren homostellen in de echt te verbinden.

Moeten de ambtenaren met zo'n bezwaar toch worden verplicht de wet uit te voeren?

Eens

'De opvatting van de ambtenaar van de burgerlijke stand is geldig in zijn privé-bestaan en niet in functie. Dan heeft hij of zij de wet uit te voeren. (...) Als een ambtenaar geen homo's wil huwen, moet hij of zij dit ambt niet vervullen.' Het standpunt van Marina Brito de Campos uit Amsterdam wordt gedeeld door vele 'eens-stemmers'. Zoals Paul Weijers uit Bangkok het verwoordt: 'Ze moeten gewoon hun werk doen.'

Vele Webcongresleden vrezen dat de omstreden afspraak een gevaarlijk precedent schept: 'Straks weigert een ambtenaar een vrouw een rijbewijs, omdat hij vindt dat vrouwen niet kunnen rijden', zegt Ronald Rens vanuit Frankrijk. Andere aangevoerde doembeelden zijn pacifisten in de krijgsmacht, artsen die de eed van Hippocrates veronachtzamen en vuilnismannen die uit principe Komo-zakken links laten liggen.

De uitzondering voor ambtenaren met gewetensbezwaren doet bij sommigen 'eens-stemmers' de twijfel rijzen of het kabinet wel achter de legalisering van het homohuwelijk staat. 'Ik krijg steeds meer het idee dat Den Haag zich eigenlijk een beetje schaamt voor ons homohuwelijk, getuige ook de uitspraken van Balkenende in Indonesië', aldus Joan Lommen uit Haarlem. Carlos Genders uit Leusden voegt toe: 'Ambtenaren moeten hun plicht doen. Anders moeten ze ontslagen worden. Een minister-president moet de mening van de meerderheid van het volk verkondigen. Anders ontslagen worden. Zeker indien hij een mening verkondigt die tegen de wet is (...).'

'De kwestie die hier aan de orde is, is of Nederland een rechtsstaat is - of niet', zegt Wilko Dijkhuis uit Deventer. Hij verwijt trouwambtenaren die 'dienst weigeren' dat zij geen onderscheid maken tussen het kerkelijk en het burgerlijk huwelijk: 'Hij of zij verklaart zijn religieuze regels zonder reserve van toepassing op het wereldlijke recht. De scheiding tussen kerk en staat staat op het spel.' Volgens John Renting is het einde helemaal zoek. 'Gaat de ambtenaar bepalen wie wel en wie niet mogen trouwen? Jij bent homo, jij mag niet. Jij bent moslim, jij bent jood, en jij hebt in de bak gezeten, jullie mogen niet trouwen.'

De scheiding van kerk en staat in gevaar, een verbod op groene trouwjurken, vrouwen die niet mogen afrijden, het zijn voorstellingen die aan de meer pragmatische 'eens-stemmers' niet zijn besteed. Zij tillen niet zo zwaar aan ambtenaren die weigeren homoseksuelen in de echt te verbinden. 'Formeel moet het verplicht zijn. Dat wil niet zeggen dat je je daar ook altijd aan moet houden', aldus de Amsterdammer Maarten van der Werf. 'Ik heb begrip voor de oude amtenaar die zich er echt niet mee kan verenigen en ik vind het zinvol om (...) conflicten zoveel mogelijk uit de weg te gaan. Wie nieuw in dienst treedt, moet echter aanvaarden dat dat deel is van zijn taak, en als de nood aan de man is, moet die oude ambtenaar dat ook. Maar alleen dan.'

De Haagse Nigel Lamb wil er niets van weten: 'Ambtenaren die weigeren zulke huwelijken te voltrekken zijn schuldig aan discriminatie.'

Oneens

De in de stelling genoemde verplichting druist in tegen individuele vrijheid. Dat is het belangrijkste argument vóór het laten voortduren van de status quo, zoals ook minister Remkes voorstelt. 'Een dergelijke verplichting opleggen is volkomen in strijd met niet alleen het regeerakkoord maar ook met het recht', aldus Herman Plagge uit Hintham. Immers: 'De wet schept de mogelijkheid om in het huwelijk te worden verbonden door een ambtenaar van de burgerlijke stand, niet door iedere ambtenaar van de burgerlijke stand.'

Opvallend veel 'oneens'-stemmers betrekken de Tweede Wereldoorlog in hun pleidooi. 'Ambtenaren mogen nimmer klakkeloze robots worden, die zonder eigen verantwoordelijkheid wetten uitvoeren.(...) De tijd van 'Befehl ist Befehl' hebben we gelukkig achter ons gelaten', zegt Ardriana Verpalen uit Amsterdam bijvoorbeeld. Paul Mertens uit Gouda: 'Sinds de Tweede Wereldoorlog is het geweten van een mens een hoger goed dan een politiek systeem en daarom mogen ambtenaren, militairen en artsen niet verplicht worden iets te doen wat niet overeenkomt met hun geweten.'

Vooral ambtenaren van de burgerlijke stand die vóór invoering van de onderhavige afspraak in dienst zijn getreden, kunnen rekenen op morele steun. Zoals Paul Buitenhuis uit Apeldoorn het verwoordt: 'Van nieuwe ambtenaren mag worden verwacht dat ze de wet uitvoeren. Ambtenaren die in functie waren vóór de invoering van de wet moeten zich op gewetensbezwaren kunnen beroepen.'

Bij de 'oneens-stemmers' zijn de pragmatici nog beter vertegenwoordigd dan in het 'eens'-kamp. 'Waar maken we ons in vredesnaam druk over?', schrijft Alexander Lotgering uit Eindhoven. Zolang er maar ambtenaren beschikbaar zijn, 'die geen bezwaar hebben'. Ook zijn stadsgenoter Hannah van Buuren laat de praktijk prevaleren: 'Het heeft geen enkele zin om de 'magie' van een huwelijksvoltrekking te doorbreken door een ambtenaar die hier niets voor voelt. Gooi het niet meteen in de (...) discriminatiesfeer, maar kijk gewoon wie de affiniteit bezit om dat magische moment te voltrekken.'

Ook deelnemen? Ga naar nrc.nl/webcongres/aanmelden