Vliegenvanger mist rupsenpiek

De Bonte vliegenvanger, een trekvogel die in Nederland broedt, dreigt er te verdwijnen als gevolg van het warmer wordende klimaat. Dat schrijven Nederlandse ecologen vandaag in het Britse wetenschappelijke blad Nature.

Bonte vliegenvangerjong. (Foto Christiaan Both/RU Groningen) Both, Christiaan

Doordat het de laatste jaren steeds eerder warmer wordt in de lente, valt de tijd waarin er veel rupsen in de natuur zijn ook steeds vroeger. De vogels zijn daarvan afhankelijk voor het grootbrengen van hun jongen. Maar omdat zij op een vaste tijd vanuit hun overwinteringsgebied in Afrika in hun broedgebied arriveren, missen zij steeds vaker die cruciale rupsenpiek.

'Voor het eerst hebben we nu kunnen vaststellen dat het missen van die rupsenpiek inderdaad leidt tot verdwijning van een soort', zegt leider van het onderzoek Marcel Visser van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO) in Heteren. Visser en zijn team volgden gedurende zeventien jaar het lot van negen populaties Bonte vliegenvangers (Ficedula hypoleuca) in 'vroege' en 'late' bossen. Door lokale verschillen in de bodemgesteldheid en de ouderdom van het bos varieert het tijdstip van de rupsenpiek. Vergeleken met 1985 komt de rupsenpiek gemiddeld zestien dagen eerder. De vliegenvangers gingen daarop gemiddeld tien dagen vroeger broeden. Veel eerder beginnen met broeden kunnen zij niet omdat zij pas laat uit Afrika arriveren.

De door de klimaatverandering vervroegd ingezette rupsenpiek eist vooral in vroege bossen zijn tol. Daar nam het broedsucces in de onderzoeksperiode af met negentig procent. In late bossen bleef de schade voor de vliegenvangers vooralsnog beperkt; slechts tien procent achteruitgang.

Volgens Visser is het probleem niet beperkt tot vliegenvangers. Ook watervlooien missen hun voedselpiek door de hogere temperaturen. Het is een heel algemeen probleem. En we hebben nu aangetoond dat het kan leiden tot uitsterven.'

De late lente van dit jaar ontlokte aan de Wageningse hoogleraar Rik Leemans deze week de uitspraak dat het een goed jaar is voor de Bonte vliegenvanger. Visser: 'Dit voorjaar hebben de vogels inderdaad iets meer ruimte gekregen. Maar cruciaal is hoe warm het wordt in de komende periode, als vogels aan de leg zijn. Op grote hitte reageren insecten snel, maar de vogels kunnen het opgroeien van hun jongen niet versnellen. De kans bestaat dat de rupsenpiek dan alsnog te vroeg komt. Een happy end is dus verre van zeker.'