Vanavond zijn we allemaal even stil

Voor veel scholieren is WO II net zo lang geleden als de Tachtigjarige Oorlog.

Leraren leggen zich er niet bij neer.

Mohamed, 14 jaar, Berlage Lyceum:„Af en toe praat ik met mijn vader over de Tweede Wereldoorlog. Dan praat hij over Hitler en ik over Stalin. Of andersom. Mijn vader is pedagoog. Bij ons in de buurt zijn veel pubers, en mijn vader kan goed met hen omgaan. Hij probeert ze te beïnvloeden.Mijn vader zegt dat er ruzie was tussen het communisme en het nazisme. En dat Hitler iedereen haatte, niet alleen de joden. Dat zegt hij altijd als het bevrijdingsdag is. En dan zegt hij dat we respect moeten tonen.” Foto Maurice Boyer Leerling van het Berlage Lyceum Vmbo-t Foto NRC H'Blad, Maurice Boyer Boyer, Maurice

Een jongen uit 3 vmbo-t vraagt aan Tineke Klein waarom er nu opeens zo veel aandacht is voor Anne Frank.

“Wat denk je zelf?“, zegt Tineke Klein. Ze is lerares geschiedenis op het Berlage Lyceum in Amsterdam. Een school met 800 leerlingen uit 45 landen, van wie de meesten moslim.

De jongen kan niets bedenken. Als ze hem heeft uitgelegd dat het te maken heeft met 4 mei en de herdenking van de joden, zegt hij: “Maar juf, dat is toch het verleden? Waarom?“

Tineke Klein weet dat voor veel leerlingen de Tweede Wereldoorlog net zoiets als de Tachtigjarige Oorlog is. De oudheid. Maar daar legt ze zich niet bij neer. Ze vindt dat kinderen die in Nederland opgroeien, moeten leren wat er tussen 1940 en 1945 gebeurd is. Anders kunnen ze Nederland nooit goed begrijpen.

Leerlingen van het Berlage Lyceum zeggen in de geschiedenislessen soms dingen over de oorlog die voor Nederlanders pijnlijk zijn. Bijvoorbeeld dat de Palestijnen nu een beter leven gehad zouden hebben als Hitler gewonnen had. Tineke Klein vindt dat niet erg. Het is, zegt ze, gebrek aan kennis.

Daarom behandelt ze de Tweede Wereldoorlog samen met het conflict in het Midden-Oosten. Leerlingen moeten leren dat de joden uit de Tweede Wereldoorlog niet de Israëliërs van nu zijn. Ze begon daarmee nadat een paar Marokkaanse jongens in Amsterdam-West op 4 mei om acht uur waren gaan keten, in 2003.

Op De Triade, een vmbo-school in Edam, zitten 500 leerlingen, de meesten zijn Nederlanders. Er zijn kinderen uit Amsterdam die er om die reden naartoe gaan. Er zijn Lonsdalers en bomberjacks bij, zegt Wim Duyff, schoolleider en leraar geschiedenis.

Voor zijn leerlingen, zegt hij, is de Tweede Wereldoorlog ook net zo ver weg als de Tachtigjarige Oorlog. Ze weten soms niet eens wanneer die was. In de twintigste eeuw, meester?

Ook hij legt zich er ook niet bij neer. De Tweede Wereldoorlog, zegt hij, is nog altijd bepalend voor hoe Nederland nu is. De leerlingen van zijn school zullen weten wat er gebeurd is. Dit jaar heeft hij ze een gedicht laten schrijven over 4 mei. Een paar leerlingen heeft hij gevraagd om het bij de herdenking vanavond voor te dragen in de Grote Kerk in Edam. Het was moeilijk. Een paar meisjes doen het.

    • Jannetje Koelewijn