Peru kiest tussen links en radicaal links

Heel Latijns-Amerika volgt gespannen wie in juni de presidentsverkiezingen in Peru wint. Krijgen Castro, Chávez en Morales een nieuwe bondgenoot? Of wint oud-president García?

De strijd om het presidentschap van Peru zal op 4 juni worden beslecht tussen een linkse en een radicaal linkse kandidaat. Ruim drie weken na de eerste ronde van de verkiezingen heeft de nationale kiesraad van het Zuid-Amerikaanse land gisteren bepaald welke twee van aanvankelijk twintig kandidaten uiteindelijk om de gunst van de kiezer gaan strijden.

De uiterst linkse populistische nationalist en kandidaat van de arme Peruanen, de 43-jarige voormalige legerofficier Ollanta Humala, haalde met een percentage van 31 de meeste stemmen. Zijn uitdager is de man die tussen 1985 en 1990 al president van Peru was, de linkse Alan García (56). Hij heeft 24,3 procent van de stemmen behaald en versloeg daarmee net de vrouwelijke, conservatieve kandidaat Lourdes Flores. Na het tellen van 12,3 miljoen stembiljetten is het verschil tussen de nummer twee en nummer drie slechts zo'n 64.000 stemmen.

Voormalig parlementslid en advocaat Flores (46) leidde tot enkele maanden geleden in de peilingen. Na Chili leek ook buurland Peru voor het eerst een vrouwelijke president te gaan kiezen. De aanvallen van andere kandidaten die haar afschilderen als de lieveling van de rijke en corrupte elite beschadigden haar reputatie. De charismatische García wist een grote achterstand weg te werken met een succesvolle campagne met feministische standpunten. Hij beloofde evenveel vrouwen als mannen in zijn kabinet te benoemen en te streven naar gelijke beloning voor beide seksen.

García heeft in het bijzonder onder de jongere Peruanen veel aanhang verworven. Die waren niet stemgerechtigd toen García in 1990 na zijn presidentschap een chaotisch land achterliet. De inflatie bedroeg 7.600 procent, het geweld van de maoïstische guerrillaorganisatie Lichtend Pad was groter dan ooit en García moest na beschuldigingen van corruptie vluchten naar Colombia.

García zegt inmiddels gerijpt te zijn en te hebben geleerd van eerdere fouten. Hij presenteert zich als het redelijke alternatief. Volgens de peilingen maakt hij in een tweegevecht met Humala de grootste kans om te winnen. Hij krijgt de voorkeur van 54 procent van de stemmers.

De verkiezingen in Peru beloven ongekend spannend te worden. In de hele regio wordt de stembusstrijd met grote belangstelling gevolgd. Humala geldt als een politieke bondgenoot van Hugo Chávez in Venezuela, Evo Morales in Bolivia en Fidel Castro in Cuba. De verwachting is dat als hij wint ook Peru zich aansluit bij de Bolivariaanse revolutie en de 'volkshandelsakkoorden' die de linkse regeringen van deze landen sluiten.

Een van de gevolgen van die linkse omwenteling is de nationalisering van de winning van grondstoffen. De landen zetten zich ook nadrukkelijk af tegen de Verenigde Staten. Dat geldt niet voor Peru's buurlanden Colombia en Chili, die wel economisch en politiek nauw samenwerken met de regering van president Bush. In Colombia zijn later deze maand ook verkiezingen en daar wint naar verwachting de huidige conservatieve president Uribe.

Humala pleit voor meer bemoeienis van de overheid met de economie. Het Moederland is niet te koop, is een van zijn slogans. Hij is tegen het vrijhandelsakkoord met de VS dat de vertrekkende president Alejandro Toledo onlangs in Washington tekende.

Chávez heeft de afgelopen maanden herhaaldelijk publiekelijk steun betuigd aan het adres van Humala. Het afgelopen weekeinde zei Chávez zelfs zijn ambassadeur uit Lima te zullen terugroepen als 'de schurk' García wint. García beschreef Chávez als een hypocriete populist met een alcoholprobleem. Peru heeft een paar dagen geleden zijn ambassadeur uit Caracas teruggeroepen om te protesteren tegen buitenlandse inmenging in de verkiezingen. Gisteren trok Chávez zijn ambassadeur terug uit Lima.

De bemoeienis van Chávez met het politieke proces in Peru lijkt in het nadeel te gaan werken van Humala. De winnaar van de eerste ronde slaat sinds een paar weken een meer gematigde toon aan.

Toch is aannemelijk dat degenen die eerder op Lourdes stemden nu zullen kiezen voor García. De Peruaanse schrijver Mario Vargas Llosa heeft de aanhangers van de tegenstanders van Humala opgeroepen een alliantie te sluiten. Volgens Vargas Llosa, zelf ooit presidentskandidaat, dreigt een 'catastrofe' voor Peru en Latijns-Amerika.

    • Marcel Haenen