Onbegrip over afwijzing

Toestemming van de Europese rechter om roetfilters eerder in te voeren is haalbaar, zeggen deskundigen. 'Lidstaten kunnen afwijken van Europese milieuregels.'

Lidstaten van de Europese Unie kunnen best milieumaatregelen nemen die het vrije handelsverkeer binnen Europa beperken. 'Het is niet principieel onmogelijk', zegt Chris Backes, hoogleraar milieurecht aan de Universiteit Utrecht. 'Ik hoop dat Nederland in beroep gaat', zegt Jonathan Verschuuren, hoogleraar milieurecht aan de Universiteit van Tilburg. 'Dan zal duidelijk worden hoe ver lidstaten kunnen gaan. En dan weet ook de Commissie beter waar de grenzen liggen.'

Gisteren kreeg staatssecretaris Van Geel (Milieu, CDA) te horen dat de Europese Commissie zijn verzoek afwijst om al vanaf komend jaar van autofabrikanten te eisen dat alle nieuwe dieselauto's van een roetfilter zijn voorzien. De Commissie wil dat pas vanaf eind 2008 verplicht stellen. Verantwoordelijk EU-commissaris Verheugen zei gisteren dat hij 'met geen mogelijkheid kon accepteren' dat Nederland eigen regels stelt aan auto's. Van Geel is 'teleurgesteld' en overweegt in beroep te gaan bij het Europese Hof van Justitie in Luxemburg.

Nederland heeft moeite om te voldoen aan de Europese normen voor luchtkwaliteit. Van Geel hoopte met de 'effectieve' maatregel de normen sneller te halen. Er is sinds 1 juni vorig jaar al een succesvolle subsidieregeling voor roetfilters in nieuwe dieselauto's. Nu al hebben vier van de tien verkochte personendiesels een roetfilter. Op 1 juli volgt een subsidieregeling voor inbouw van roetfilters in bestaande personenauto's, drie maanden later gevolgd door een subsidie voor vrachtauto's.

Roet in uitlaatgassen draagt bij aan de concentratie fijn stof in de lucht. Volgens het Milieu- en Natuur Planbureau (MNP) verminderen roetfilters de hoeveelheid fijn stof in uitlaatgassen van personenauto's met 90 procent. Jaarlijks overlijden 2.800 personen in Nederland vervroegd na kortdurende blootstelling aan verhoogde concentraties fijn stof. Als alle dieselauto's in 2010 zijn uitgerust met een roetfilter, aldus het MNP, zou dit aantal gevallen van acute sterfte dalen met 125.

Het is nog onduidelijk waarom de Commissie het verzoek van Nederland afwijst. Als de reden is dat het besluit indruist tegen de vrijhandel binnen Europa, dan bestaat volgens hoogleraren Verschuuren en Backes de kans dat de Europese rechter Nederland alsnog gelijk geeft. Er zijn immers soortgelijke gevallen geweest, waar het Hof van Justitie lidstaten deze maatregelen toestaat. Verschuuren geeft als voorbeeld het Deense 'flessenarrest'. Het Hof stond Denemarken toe om ook buitenlandse bierfabrikanten te verplichten hun flessen te recyclen en terug te nemen, ook al belemmert dat de handel. Wel verbood de rechter Denemarken om het aantal flessen aan een maximum te binden. Backes noemt het Duitse 'blikjesarrest', waarin het Hof instemde met een systeem van recycling in Duitsland. Verschuuren: 'Lidstaten kunnen afwijken van Europese milieuregels. Voorwaarde is dat de maatregel essentieel is om het doel te bereiken; het moet de enig mogelijke maatregel zijn; en hij moet in proportie zijn met nadelige gevolgen.'

Er zijn ook wetenschappers die de afwijzing wel begrijpen. 'Ik heb het besluit nog niet zwart op wit gezien, maar ik kan het wel plaatsen', zegt Jos Janssen, onderzoeker en docent aan het Centrum voor Milieurecht van de Universiteit van Amsterdam. Volgens hem is niet zozeer het vrije handelsverkeer in het geding, maar de richtlijn voor emissienormen van auto's die in de EU worden geproduceerd. Janssen: 'Als een auto aan de normen voldoet, mag een fabrikant er van uitgaan dat hij die auto overal kan verkopen.' Een lidstaat mag afwijken van die richtlijn, aldus Janssen, maar dan moet er 'nieuw wetenschappelijk bewijs' zijn dat er een schadelijk milieueffect is, en dat er een 'specifiek probleem voor de lidstaat' bestaat. Janssen: 'Ik kan me voorstellen dat het voor Nederland al bij dat laatste punt mis gaat. Omdat wij het probleem van de luchtkwaliteit al veel langer hebben.'

Van Geel laat weten dat het verzoek is gedaan op basis van een algemene bepaling, artikel 95 uit het EU-verdrag, die het maken van uitzonderingen om redenen van milieu en gezondheid regelt.

    • Arjen Schreuder