Laat je niet misleiden, Bos!

Wouter Bos (PvdA) wil de verzorgingsstaat omvormen naar Noord-Europees model.

Maar in het noorden is de werkloosheid hoger en ligt de economische groei lager.

Illustratie Sebe Emmelot Emmelot, Sebe

Even was ik verrast toen Wouter Bos onlangs begon met een lofzang op het “Scandinavische model'. Zou de socialistische voorman de wulpse vormen van topmodel Helena Christensen bezingen? Mijn gedachten gingen terug naar mijn tienerjaren. Naar die warme Scandinavische zomers waarin wij houten huizen aan zee huurden. Waar blonde Anika's zangerig spraken, waar de stoïcijnse Björn Borg zich abonneerde op de Wimbledon-zege en waar de goedmoedig gorgelende Saab van mijn vader de auto van mijn jeugddromen werd.

Maar over dat Scandinavië sprak Wouter Bos niet. Bos bezong dat andere noorden. Dat van de zorgzame overheid en de sterke staat. Maar ook dat van het soepele Deense ontslagrecht en de Zweedse nieuwe strengheid bij het uitdelen van uitkeringen. Over geld gesproken. Kloppen de sommetjes van Bos?

Sorry Helena Christensen, maar het Scandinavische model hoort niet op de catwalk van het kapitalisme. Onlangs nuanceerde het Centraal Planbureau (CPB) de noordelijke successen. Niet alleen is de werkloosheid er hoger dan hier, ze kampen er de laatste dertig jaar met structureel minder economische groei dan in de eurozone en ondanks een bloeiende ICT-sector ligt de arbeidsproductiviteit er lager dan in Nederland. Voorts tellen ze meer arbeidsongeschikten dan wij. Om nog maar te zwijgen over de Scandinavische belastingdiensten, die prestaties financieel ontmoedigen met draconische toptarieven.

Wouter, jij signaleert een “perverse geldstroom van arm naar rijk'. En even zette je mij weer op het verkeerde been. Doelde je op de topsalarissen binnen de door jou geliefde publieke omroep, waar semi-ambtenaren als Paul Witteman en Paul de Leeuw op kosten van ons allen tot vijf keer de “Balkenende-norm' verdienen? Of wellicht op de dolgedraaide subsidies aan culturele instituties die alleen bezocht worden door een hoog opgeleide goed verdienende elite? Pervers, zeg dat wel. Maar ondanks alle linkse retoriek behoort Nederland nog steeds tot de top drie van meest genivelleerde landen. De collectieve sector slokt 46 procent van de economie op. Jouw pleidooi voor een nog grotere collectieve sector klinkt even demagogisch als onverantwoord. Geef de burgers weer lucht en zet de bureaucraten eindelijk op rantsoen.

Ook op andere punten moeten we niet al te veel inspiratie putten uit het kille noorden. Finland, één van de nordic countries, wordt geroemd om zijn ICT-sector. En niet ten onrechte. Maar als Nokia hoest is het hele land verkouden. Zweden dan? Nergens beter dan daar weet men dat gemorrel aan het eigen huis leidt tot een aardbeving in het vertrouwen. Dat is bewezen. Toen de Zweedse politiek de aftrek van hypotheekrente stapsgewijs afbouwde van 80 naar 47 naar 30 procent veranderde de economie in een ruïne. Na de laatste ingreep, in 1991, stortte de huizenmarkt in, stopte de nieuwbouw, daalde de particuliere consumptie met vijf procent en schrompelde het bruto nationaal product in vier jaar tijd met vier procentpunt in. Waarom zoveel op het spel zetten, Wouter, terwijl je beter de oorzaak kunt aanpakken: Die veel te hoge belastingtarieven moeten omlaag!

En toch, enige moed kan onze PvdA-premier niet ontzegd worden. Want hoewel het wonder niet uit het noorden komt, durft hij typische linkse dogma's aan te vallen. Om te voorkomen dat Europa verder wegglijdt in de decadente wattendeken van onbetaalbare verzorgingsstaten, zal er meer, harder en langer gewerkt moet worden. En niet in roestige sectoren, maar in de nieuwe creatieve economie.

Bos' grootste tegenstander zal daarbij zijn eigen behoudende electoraat zijn. Vijftigplussers die volop profiteren, op kosten van toekomstige generaties. Slechts zeven miljoen Nederlanders, minder dan de helft van de bevolking, werken. En dan tellen we de ambtenaren en kleine baantjes gemakshalve maar mee.

Be prepared, want de stormloop van de looprekjes is pas begonnen. Voor een PvdA-lijsttrekker vergt het een bijna suïcidale inspiratie die thema's aan de orde te stellen. Maar Wouter, reken niet op een zegen uit het noorden. Want geloof mij: die roffelende Saab Turbo van toen is al lang verstild tot een amechtig rochelende roestbak.

Jort Kelder is hoofdredacteur van het zakenblad Quote.

    • Jort Kelder