Bij VW is strijd nog niet beslecht

Volkswagen ontkomt niet aan ingrijpende saneringen. Maar voor bestuursvoorzitter Bernd Pischetsrieder loert bij uitvoering van die plannen aan alle kanten gevaar.

De machtsstrijd in de top van Europa's grootste autoconcern Volkswagen is voorlopig beslist in het voordeel van bestuursvoorzitter Bernd Pischetsrieder. De verlenging van zijn mandaat als topman van het bedrijf tot 2012 kan moeilijk anders worden uitgelegd dan een nederlaag voor zijn directe tegenstander Ferdinand Piëch, zijn voorganger die tegenwoordig president-commissaris bij VW is.

Maar de aanzwellende kritiek van een aantal institutionele beleggers gisteren tijdens een beladen aandeelhoudersvergadering van VW in Hamburg op het functioneren van Piëch, die eerder in een interview de positie van Pischetsrieder openlijk ter discussie had gesteld, werd door de voormalige VW-baas achteloos terzijde geschoven. Van opstappen wil hij al helemaal niets weten.

De aandeelhouders van VW bleven gisteren derhalve zitten met de onbeantwoorde vraag hoe groot de speelruimte van Pischetsrieder in de toekomst bij VW is. Hij heeft grootse plannen met het bedrijf waar hij in 2008 de brutowinst met 4 miljard euro wil opvoeren tot ruim 5 miljard.

Ook wil Pischetsrieder 10 miljard aan kosten besparen bij VW. Daarbij staan 20.000 banen op de tocht. Maar over de wijze waarop hij dat allemaal wil uitvoeren, werd gisteren met geen woord gerept. Hoge loonkosten, overcapaciteit en tegenvallende wisselkoersen drukken al jaren het resultaat bij VW, dat te weinig verdient aan de ruim vijf miljoen auto's die het jaarlijks produceert.

Volkswagen is al voor de Tweede Wereldoorlog opgericht als werkgelegenheidsproject. Na de oorlog hebben de deelstaat Nedersaksen en de Bondsregering die politiek met verve voortgezet. Bij geen autofabrikant in Duitsland is door de jaren heen door de directie, politiek en vakbonden zoveel handjeklap gedaan als bij Volkswagen. Er ontstond een sociaal voorbeeldig bedrijf, met alleen in Duitsland al 100.000 werknemers, die de economische wetten verwaarloosde van de auto-industrie, waar wereldwijd een meedogenloze concurrentiestrijd heerst. Volkswagen was begin jaren negentig zelfs bijna failliet, maar toen Ferdinand Piëch in 1993 de boedel van zijn voorganger Carl Hahn overnam, ging het weer bergopwaarts met het concern.

Maar de megalomanie van Piëch, miljardair door de erfenis van het Porsche-fortuin en een beter ingenieur dan bestuurder, veroorzaakte bij VW weer nieuwe problemen. Piëch voegde in sneltreinvaart merken als Bugatti, Bentley (eerst ook nog Rolls-Royce) en Lamborghini toe aan Volkswagen, waartoe ook Audi, Seat en Skoda behoren.

Piëch is bang dat Pischetsrieder dat allemaal weer wil afbreken. Want de huidige VW-baas vindt dat er een tamelijk onoverzichtelijk concern is ontstaan door al die aankopen, dat volgens hem forse saneringen moet doorvoeren in de fabrieken in Duitsland, België, Brazilië en Mexico om de strijd met de concurrentie te kunnen overleven.

Een teken aan de wand is dat Pischetsrieder inmiddels Wolfgang Bernhard binnen zijn bestuur heeft gehaald: een man met een reputatie van keiharde saneerder, die bij Chrysler in Detroit 26.000 man naar huis stuurde. De sterke werknemersvertegenwoordiging in de raad van commissarissen van VW heeft derhalve afgelopen maandag tot diep in de nacht vergaderd of zij wel akkoord kon gaan met een contractverlenging tot 2012 van Pischetsrieder, wiens strategie zeer wordt gevreesd.

De vraag in hoeverre Pischetsrieder een knieval heeft moeten maken voor de werknemers om zijn baan te kunnen behouden, werd gisteren niet duidelijk. Maar dat het niet botert tussen Pischetsrieder, de vakbonden en de ondernemingsraad van VW bleek in maart al tijdens de jaarcijfers in Wolfsburg toen Pischesrieder een dringen appèl deed op zijn werknemers. 'Natuurlijk zijn zij belangrijk. Maar we moeten zorgen dat we in Duitsland met de auto-industrie niet in een situatie terechtkomen zoals in de Verenigde Staten. Daar zit de lokale auto-industrie als GM en Ford in grote problemen doordat de concurrentie efficiënter werkt.'

Een extra gevaar voor Pischetsrieder is dat de macht van Piëch onverminderd groot blijft. Hij is als kleinzoon van Ferdinand Porsche min of meer eigenaar van sportwagenfabrikant Porsche, het best renderende bedrijf in de hele auto-industrie. Porsche is sinds begin dit jaar de grootste aandeelhouder van VW.

Bestuursvoorzitter van Porsche, Wendelin Wiedeking, die aan de leidraad van Piëch loopt, is inmiddels benoemd tot commissaris bij VW. De zakelijke handel en wandel van Piëch vertoont daardoor nogal wat incestueuze trekjes. Piëch mag met de contractverlenging van Pischetsrieder een belangrijke slag hebben verloren, de oorlog lijkt nog lang niet voorbij.

    • Marc Serné