We wisten het wel, we wisten het niet

Was de Nederlandse bevolking al in 1942 op de hoogte van het lot der gedeporteerde joden, zoals onderzoeker Ies Vuijsje in zijn vorige week verschenen boek zegt? Reacties van lezers.

Op de Engelse radio hoorden wij over vergassen van joden

In 1943 was ik met mijn ouders ondergedoken in België. Elke dag luisterden we naar de Engelse radio. Toen reeds hoorden wij regelmatig over het vermoorden van joden door vergassing. Uiteraard moeten ook velen in en buiten Europa hiervan op de hoogte zijn geweest . Als jongen van 14 jaar herinner ik mij en herbeleef ik tot en met vandaag de angst die wij voelden bij dat wat er zou kunnen gebeuren als wij gepakt/verraden zouden worden.

Het is derhalve een raadsel dat mevrouw Nieuwhof in de brievenrubriek van 25 april schreef dat het onzin is dat de Nederlanders wisten wat er met de joden gebeurde.

Hans Zilversmit Amsterdam

Pas na de oorlog drong totons door wat er gebeurd was

Mijn ouders waren in de oorlog vijftigers; ik was 17 toen de oorlog begon en 22 in 1945 bij de bevrijding. Pas na de oorlog drong het met een schok tot ons door wat met de joden gebeurd was, omdat de geallieerden toen pas de bewijzen voor de gaskamers gevonden hadden.

Niet vergeten mag worden dat de pers door de bezetter gecontroleerd werd, dat wij het schaarse echte nieuws alleen via illegaal luisteren naar de niet-ingeleverde radiotoestellen konden vernemen of via de illegale bladen. Bedenk daarbij dat het bezit van een radiotoestel vóór de oorlog niet algemeen verbreid was. Alleen “radiodistributie', een soort kabelradio, was redelijk verbreid. Daarop kon een klein aantal geselecteerde zenders ontvangen worden, maar uiteraard in de oorlog niet de BBC.

Het is vandaag moeilijk voor te stellen met hoe weinig informatie en mogelijkheden tot onderling contact men het zeventig jaar geleden moest doen en met bijna helemaal niets gedurende de oorlogsjaren. Wie de moeite neemt hierover na te denken, zal genuanceerder oordelen over de geschiedenis in het algemeen en over de oorlogsgeschiedenis in het bijzonder.

Elsebé Bekkers Velsen

Blijkbaar waren ook de joden niet goed op de hoogte

Ik ben geboren in 1914 in Den Haag waar ik tot 1946 woonachtig was. Tot het einde van de oorlog hebben wij niet geweten wat met de joden in Duitsland gebeurde. Ik heb tot het laatste moment illegaal naar de radio geluisterd.

Over de joden is nooit iets gezegd. De dagelijkse gesprekken onder de bevolking gingen over rantsoenen, het niet inleveren van de radio of de fiets. Over joden en de stand van de oorlog werd niet gesproken, wij wisten namelijk van niets.

Blijkbaar waren ook de joden niet goed op de hoogte, al beseften ze vermoedelijk wel dat zij in in het oosten niet goed onthaald zouden worden.

Het zou voor ons, niet-joden, een groot verdriet blijven dat een groot deel van de joden naar Oost-Europa is gedeporteerd.

Drs. D.H. Alsem Leeuwarden

Wij wisten het uit illegale krantjes en van verzetsmensen

Volgens mevrouw Th.H. Nieuwhof is het “onzin dat wij wisten wat er met de joden gebeurde“.

Dat nu is onzin. Bij mij thuis werd er al over gesproken in het najaar van 1942 (ik was toen 15), refererend aan de BBC of aan illegale krantjes en bevriende verzetsmensen.

Ernst Verduin Ochten