Trichet en hij alleen bepaalt de rente

Jean-Claude Trichet heeft duidelijk gemaakt dat alleen de president spreekt namens de Europese Centrale Bank. Maar is de ECB daar klaar voor, vraagt Melvyn Krauss zich af.

Een maand geleden was de markt er zeker van dat de Europese Centrale Bank (ECB) het signaal zou geven dat de rentevoet deze week met 25 basispunten verhoogd zou worden. Enorme weddenschappen werden afgesloten op iets wat als een vaststaand feit werd beschouwd.

Toen zette ECB-president Jean-Claude Trichet de markt op haar kop en kon overal weer een streep door, met de nodige verbazing en woede tot gevolg. Een rentestijging in mei, verkondigde hij in de aprilvergadering, was niet aan de orde.

De markt zat ernaast, omdat ze twee basisconflicten binnen de ECB verkeerd had getaxeerd.

Ten eerste het beleidsconflict tussen degenen die meer gegevens wilden afwachten alvorens een nieuwe renteverhoging door te voeren, en de “monetaristen', die vonden dat de bestaande gegevens volstonden om een verhoging in mei te rechtvaardigen. De invloed van de “monetaristen' in deze beleidsdiscussie is door de markt enorm overschat.

Ten tweede verkeek de markt zich op de machtsstrijd over de vraag wie namens de ECB het woord doet. De markt onderschatte vooral hoezeer Trichet eraan hecht dat zijn stem de enige is die telt.

Het eerste conflict, of er al dan niet meer gegevens nodig zijn voordat de rentevoet weer wordt verhoogd, gaat in wezen over de rol van geld en krediet in de monetaire beslissingen van de ECB. De monetaristen in de ECB-Raad zijn van mening dat de bestaande gegevens volstaan, omdat de groei van geld en particulier krediet in de economie van de eurozone al ruimschoots in de gevarenzone verkeert. Zij willen de rente onmiddellijk verhogen.

Anderen leggen minder nadruk op de groei van geld en krediet en stellen dat de renteverhogingen van december en maart werden doorgevoerd op grond van “zachte' gegevens (ramingen). Zij zijn zeer voorzichtig en willen “harde' gegevens zien (zoals de bnp-cijfers) alvorens weer iets te doen. De Raad is verdeelder over deze beleidskwestie - en ook meer in evenwicht - dan de markt besefte.

Nog een belangrijke reden dat de markt op het verkeerde been is gezet over een rentestijging in mei, is de rol van zij die lekten. Zij wezen allemaal één kant op: die van een verhoging in mei. Omdat Trichet niet protesteerde, werd algemeen aangenomen dat hij het met de “lekkers' eens was. Maar het tegendeel bleek waar.

In feite speelden de “lekkers' een machtsspel om Trichet te dwingen met de verhoging in mei akkoord te gaan door de stijging al in de markt te zetten. Hoezeer een verhoging in mei misschien ook op haar plaats was - op grond van de jongste gegevens is een stijging in mei met 25 basispunten duidelijk gerechtvaardigd - de ECB behoort geen “monetair beleid via lekken' te voeren. Het is volkomen terecht dat de ECB-president daar niets van moet hebben.

Door zich pas uit te spreken op de persconferentie heeft Trichet de markt - en ieder ander - een duidelijk signaal gegeven: alleen de president spreekt namens de ECB. Trichet kan de lekken niet meteen dichten, maar wie zal nog naar de “lekkers' luisteren na de les van de persconferentie van april?

Anders dan zijn voorganger, Wim Duisenberg, ziet Trichet zich duidelijk als de Alan Greenspan van Europa. De stem van de oud-voorzitter van het Amerikaanse systeem van centrale banken, de Fed, was onder diens bewind de enige die telde, en zo wil Trichet het ook bij de ECB.

De grote vraag is of de ECB klaar is voor zo'n centralisering van de macht. De presidenten van de Europese centrale banken zijn geduchtere figuren dan de hoofden van de regionale banken in het Federal Reserve System, en Greenspan werd niet beperkt door het equivalent van een Verdrag van Maastricht. Door het Verdrag van Maastricht is de ECB-president niet de enige stem van de bank.

Eén ding staat vast: op dit moment van crisis in de Europese instellingen is het laatste waaraan Europa behoefte heeft dat zijn monetair beleid vastloopt in een slopende territoriumoorlog tussen de presidenten van de centrale banken en de ECB-president. De Europeanen zitten niet te wachten op een centrale bank die zich van zijn verplichtingen laat afhouden door machtsgrepen en getouwtrek om baantjes.

De bank heeft nu allereerst de verplichting om door te gaan met het proces van rentestijgingen - normalisering van de rentevoet - voordat Europa met een echt inflatieprobleem zit opgescheept. Let dus bij de vergadering van donderdag op een signaal van Trichet over een rentestijging in juni.

Melvyn Krauss is verbonden aan het Hoover Institute van de Stanford-university in Californië.