Stijf van adrenaline

Soms krijgt Tom Cruise de deksel op zijn neus, zoals in Jerry Maguire en Magnolia.

Maar in Mission:Impossible III redt hij weer eens de wereld.

Tom Cruise op tournee in onder meer Londen en Rome om zijn nieuwste film Mission: Impossible III te promoten. Foto's AP Photo, Reuters, AFP Photo U.S. actor Tom Cruise waves to his fans upon his arrival, for the World premiere of the movie "Mission Impossible III" directed by U.S. director Jeffrey Abrams in Rome April 24, 2006. REUTERS/Dario Pignatelli REUTERS

Een uitgekiende mix van adrenaline en testosteron vormt de brandstof die Tom Cruise voortdrijft, bij voorkeur getankt in straaljagers, speedboten en raceauto's. Zelfs als hij door een truck wordt overreden, komt hij ongedeerd overeind, zoals in de spionnenfilm Mission: Impossible III, die donderdag in première gaat. Hij heeft alles onder controle, als we zijn befaamde, ietwat superieure glimlach tenminste mogen geloven. In de Mission: Impossible-serie wil hij nog wel eens spectaculair van identiteit veranderen, maar in de keuze van zijn rollen is Cruise (1962) opmerkelijk consequent: hij speelt altijd doorzetters vol zelfvertrouwen. Soms krijgt hij het deksel op de neus, zoals in Jerry Maguire, Eyes Wide Shut en Magnolia. En hij speelt opvallend veel soldaten: in Taps, Top Gun, Born on the Fourth of July, A Few Good Men en The Last Samurai. Maar voor het spelen van een nalatige vader of een vampier haalt hij zijn forse neus ook niet op.

Het begon allemaal toen hij zijn jeugdwens om priester te worden inruilde voor een bijrol in Endless Love (1981). Al gauw werd hij uitgeroepen tot een van de Brat Packers door zijn rol in Francis Ford Coppola's The Outsiders, samen met Matt Dillon, Patrick Swayze, Rob Lowe en Ralph Macchio. Het leidde tot “one of the greatest fucking scripts ever written in the history of Hollywood', volgens Quentin Tarantino: Top Gun. In de komedie Sleep with me analyseerde Tarantino deze actiefilm over jonge gevechtspiloten als een film over homoseksualiteit. Zijn bewijs: de slotdialoog tussen Val Kilmer en Tom Cruise: “Man, you can ride my tail, anytime!“ Tarantino's tegendraadse analyse, humoristisch én gepassioneerd aan de man gebracht, paste in een tijd waarin alternatieve filmgeschiedschrijving hoogtij vierde. Verguisde genres als de B-film, de actiefilm en de horrorfilm werden in de jaren negentig serieuzer dan ooit genomen, want oplettende kijkers zagen er een spiegel van de maatschappij in, of bespeurden subteksten die de regisseur er wel of niet bewust in had gestopt. De emancipatie van de genrefilm was al begonnen in de jaren zestig toen de redactie van het Franse tijdschrift Cahiers du Cinéma Alfred Hitchcock en Sam Peckinpah tot auteurs uitriep. In de jaren tachtig en negentig was er een hele generatie die de scheiding tussen kunst en vermaak niet zo strak wilde trekken. Tom Cruise gaf het goede voorbeeld door in 1988 een yup te spelen in de verantwoorde Oscarwinnaar Rain Man, en in hetzelfde jaar dranken te schudden in de film die genomineerd werd voor de Razzie voor de slechtste film: Cocktail.

Vriend en vijand zijn het er over eens dat Cruise zijn beste rol tot nu toe speelde in Magnolia (1999), waarin hij te zien is als goeroe voor de onderdrukte man. Stijf van de adrenaline gaat hij als een furie tekeer tegen het vrouwelijk geslacht, om aan het eind als een stil vogeltje aan het sterfbed van zijn vader te zitten. In hetzelfde jaar liet hij zich van zijn ingetogen kant zien in Stanley Kubricks Eyes Wide Shut, waarin hij een zwerftocht maakt vol bijna-seksuele escapades.

Cruise speelde als eerste acteur achtereenvolgens in films die meer dan 100 miljoen dollar in Amerika opbrachten: A Few Good Men, The Firm, Interview with the Vampire, Mission: Impossible en Jerry Maguire. Hij zal de geschiedenisboekjes ingaan als een van de grootste filmsterren van de twintigste eeuw, al was het maar omdat zijn naam al meer dan twintig jaar als een kassamagneet werkt. De tabloids storten zich met evenredig veel enthousiasme op zijn privé-leven, met de recente geboorte van zijn dochter Suri als laatste hype.

Een paar maanden daarvoor haalde hij zich de woede van menig jonge moeder en New-Yorkse brandweerman op de hals door vanuit zijn Scientology-overtuiging tekeer te gaan tegen antidepressiva zoals die gebruikt worden bij 9/11-trauma's en postnatale depressies. De commotie had als enig gevolg dat Cruise wederom werd genomineerd voor een Razzie, nu in de categorie “meest vermoeiende onderwerp in de tabloids'. Cruise schakelt ondertussen nog een versnelling verder en gaat in Mission: Impossible III onverstoord door met het redden van de wereld.

    • Mariska Graveland