Bolivia pikt grondstoffen in

De Boliviaanse president Morales liet het leger gisteren olie- en gasvelden bezetten.

Voor de buitenlandse eigenaren kwam dat als een volslagen verrassing.

Boliviaanse werknemers van het staatsolie- en gasbedrijf YPFB schilderen het logo over van het Peruaans-Duitse olie-opslagbedrijf CLHB in Senkata, El Alto. Foto AFP/ Aizar Raldes Bolivian workers of YPFB (state-owned) gas and oil company paint the logo of the firm on the entrance of the Peruvian-German CLHB (Compañia Logistica de Hidrocarburos Boliviana) oil store company in Senkata, El Alto, 12 km from La Paz 02 May 2006. Bolivia's leftwing leader, President Evo Morales, ordered the nationalization on Monday of the country's natural gas resources. His move to force foreign companies to give more than 80 percent of profits from natural gas production to Yacimientos Petroliferos Fiscales Bolivianos (YPFB), closely follows action already taken by Venezuela's left wing president Hugo Chavez. AFP PHOTO/AIZAR RALDES AFP

De nationalisering van Bolivia's brandstofindustrie, zoals gisteren aangekondigd door president Evo Morales, past binnen de nationalistische populistische beweging die in Zuid-Amerika aan kracht wint. Ook de man die in Peru de eerste ronde van de presidentsverkiezingen won, Ollanta Humala, heeft aangekondigd buitenlandse energiebedrijven harder te zullen aanpakken. En in Ecuador, dat in oktober een nieuwe president kiest, zijn identieke maatregelen in voorbereiding.

Het ferme optreden van de nieuwe Boliviaanse regering komt voor de buitenlandse bedrijven als een grote verrassing. Morales had recentelijk te kennen gegeven in goed overleg met het bedrijfsleven nieuwe regels te maken voor het winnen van grondstoffen in zijn land.

Met Nederlandse autoriteiten zijn gesprekken gaande over hoe publiek-private samenwerking op dit terrein kan worden geregeld. Minister van Buitenlandse Zaken Bot heeft Morales in maart tijdens een bezoek aan La Paz hulp toegezegd. Morales was in januari voorafgaande aan zijn installatie nog in Nederland om zich te laten voorlichten over het Nederlandse model van gaswinning.

De Braziliaanse regering verwacht dat Morales uiteindelijk in redelijkheid zal onderhandelen over nieuwe gascontracten. “We zijn wederzijds afhankelijk. Wij hebben Boliviaans gas nodig, maar Bolivia kan niet zonder het Braziliaanse geld“, aldus een bij de onderhandelingen betrokken Braziliaanse diplomaat. Hij wijst erop dat Brazilië in noodgevallen meer gebruik kan gaan maken van alternatieve plantaardige brandstoffen of meer gas kan inkopen in buurland Venezuela. “En Bolivia kan het gas alleen maar kwijt in de regio. Ander transport is te duur.“ Het land heeft ook geen haven. Het eist dat Chili een stuk grondgebied afstaat dat Bolivia toegang geeft tot zee. In de 19de eeuw verloor Bolivia een dergelijke toegang na een oorlog.

Bolivia wil ook twee raffinaderijen terugkopen die Bolivia in de jaren negentig aan Petrobras heeft verkocht. “Maar het is de vraag of Bolivia zich dat financieel kan permitteren.“ Eenzijdige onteigening van Braziliaanse eigendommen is gelet op de goede verstandhouding tussen de Brazilianse president Lula en Morales niet aannemelijk.

Brazilië is bang dat bij onteigening van industriële installaties ook de Braziliaanse sojaboeren gevaar lopen. “Evo heeft tijdens de verkiezingscampagne gezegd dat buitenlanders geen grond mogen bezitten in Bolivia. Het is onduidelijk wat hij daarmee bedoelt omdat hij later verklaarde verkeerd te zijn geïnterpreteerd.“

Het grootste deel van de sojaproductie in Bolivia is in handen van Braziliaanse boeren. Het gaat om zo'n 150 Brazilianen die ongeveer 500 miljoen dollar hebben geïnvesteerd in de regio Santa Cruz. Bolivia zou die grond kunnen onteigenen.

Algemeen wordt overigens aangenomen dat het Boliviaanse staatsoliebedrijf niet over genoeg financiële middelen beschikt en ook niet over genoeg deskundigheid om de rol van buitenlandse firma's op korte termijn te kunnen overnemen.

Ook voor buurland Argentinië is de nationalisatiemaatregel een volslagen verrassing. De Argentijnse minister van planning Julio de Vido was een paar dagen geleden nog in La Paz en hem zou niets zijn verteld over het nieuwe onteigeningsdecreet. De Argentijnse regering verwacht harde onderhandelingen met Bolivia over een nieuwe gasprijs. Die onderhandelingen zullen op 15 mei beginnen.

Morales had het afgelopen weekeinde een ontmoeting met zijn twee belangrijkste politieke bondgenoten: Hugo Chávez van Venezuela en Fidel Castro van Cuba. In Havana ondertekenden de drie leiders een volkshandelsakkoord. Dat is een samenwerkingsovereenkomst die als links alternatief moet dienen voor de vrijhandelsakkoorden die sommige landen in de regio tekenen met de Verenigde Staten.

Het optreden van Morales is in eigen land niet onomstreden. Met name de relatief welvarende oostelijke provincie Santa Cruz en het zuidelijke departement Tarija, waar de gaswinning zich concentreert, dreigen regelmatig met afscheiding.

    • Marcel Haenen