Oog om oog, tand om tand in Sri Lanka

De wapenstilstand tussen de Sri Lankese regering en de Tamil Tijgers bestaat alleen nog op papier. Voor de Noorse monitormissie, die toeziet op de naleving van het bestand, is het steeds moeilijker opereren.

Op papier is alles nog onder controle in Sri Lanka. Er is een staakt-het-vuren tussen regering en de separatistische Tamil Tijgers en geen van de betrokken partijen heeft zich nog teruggetrokken uit dat akkoord. “In de praktijk bestaat de overeenkomst echter niet meer. Leger en rebellen schieten bijna dagelijks op elkaar“, zegt Helen Olafsdottir, woordvoerder van de Sri Lanka Monitor Missie (SLMM), die toezicht houdt op het bestand uit 2002.

De situatie is uit de hand aan het lopen, zegt Olafsdottir onomwonden in het hoofdkwartier van de monitormissie in de Sri Lankese hoofdstad Colombo. Sri Lanka staat op de rand van een burgeroorlog. Een oplossing is nog heel ver weg, zegt Olafsdottir met een zucht. Het aantal gewelddadige botsingen is bijna niet meer bij te houden voor de zestig veldwerkers van SLMM. “Twee jaar geleden was het veel rustiger. Als er een aanslag was gepleegd, hadden onze mensen in het veld de tijd om uit te zoeken wat er was gebeurd. Nu stapelen de incidenten zich op“, vertelt Olafsdottir. SLMM is van oorsprong een Noorse missie die in 2002 bijdroeg aan de totstandkoming van het staakt-het-vuren.

Alleen al dit jaar hebben landmijnen, bomaanslagen en schietpartijen ongeveer 300 levens geëist in Sri Lanka. Zeker de helft van de slachtoffers was burger. Gisteren ontplofte een landmijn in de noordoostelijke stad Trincomalee waarbij vijf mensen omkwamen. Vorige week pleegde een zwangere vrouw een zelfmoordaanslag op een legergeneraal in Colombo, een actie die werd beantwoord met luchtaanvallen op Tijgerbases.

Het recent opgelaaide geweld heeft tot grote verwarring en onzekerheid geleid in Sri Lanka. In Colombo waren daarom gisteren, op de Dag van de Arbeid, bijeenkomsten en manifestaties uit veiligheidsoverwegingen verboden.

In februari waren de Tamil Tijgers en de regering van president Mahinda Rajapakse nog overeengekomen dat het geweld moest stoppen. “Toen zag het er allemaal even heel positief uit“, zegt Olafsdottir, die bij de onderhandelingen was. De Tijgers willen een eigen staat in het noorden en oosten van het eiland, bestemd voor de hindoeïstische Tamils, een minderheid die gediscrimineerd zou worden door de boeddhistische Singalese meerderheid.

“Het was opmerkelijk dat er in de twee weken rond de onderhandelingen amper geweld was. Dan zie je meteen wie er de dienst uitmaken. Als beide partijen rust willen, komt die ook.“ De tweede ronde van de onderhandelingen, vorige week, is door de Tijgers onverwachts afgezegd.

Het blijft ook voor de Noorse missie gissen naar een verklaring voor de plotselinge ommekeer in de situatie. “Wij zijn er wel van overtuigd dat de Tijgers achter de aanslagen op het leger zitten. Het is nu vooral oog om oog, tand om tand. Wie er is begonnen, is bijna niet meer vast te stellen“, aldus Olafsdottir.

Volgens haar speelt mogelijk de rivaliteit tussen de Tamil Tijgers en de afgesplitste factie, onder leiding van de voormalige Tamil Tijger kolonel Karuna, een rol in de recente ontwikkelingen. De Karuna's, zoals ze ook wel worden genoemd, krijgen volgens de Tamil Tijgers steun van het Sri Lankese leger. “Dat zit hun dwars“, zegt Olafsdottir.

Zelf is de monitormissie wel Karuna's tegengekomen in gebieden die onder controle staan van het leger. “Wij hebben geen bewijs dat ze steun krijgen van het leger. Daarom noemen we ze niet paramilitairen, maar militaire elementen.“

Voor de monitormissie zijn het moeilijke tijden. Hoe meer het geweld escaleert, hoe impopulairder je wordt, zegt Olafsdottir. Pottenkijkers zijn niet gewenst als regels worden overschreden. “Het hoofd van onze missie is dit weekeinde op het matje geroepen bij de regering omdat wij in een verklaring hebben gezegd dat ook het leger betrokken zou zijn geweest bij moorden die niet uit zelfverdediging zijn voortgekomen. Het wordt steeds lastiger om ons werk goed te doen.“