Kijk, wij zijn onmisbaar, zeggen illegale arbeiders

Kan een land als de VS zonder illegalen die het vuile werk opknappen?

“Ach, niet overdrijven: het gaat om minder dan één procent van de economie.'

Mariela Tellez rakes an alley on South Bend's west side during an immigration day of action, Monday, May 1, 2006, in South Bend, Ind. The clean-up was part of actions taken by immigrants and their supporters who are expected to skip work and school and boycott businesses across the country Monday to protest proposed crackdowns on illegal immigration. (AP Photo/Joe Raymond) noodzakelijk werk dat de Amerikaan laat liggen gebeurt door illegalen. Straatvegen, kinderopvang, etc. Foto AP, bewerking fotostudio nrc.next Associated Press

Ze zingen niet, ze schreeuwen niet, ze nemen alleen T-shirts van de vakbond aan en houden een bord omhoog. ,,Immigranten zijn de ruggengraat van de economie“, staat er in het Engels en in Chinese karakters.

Een kwartier later is Chinatown op Manhattan weer gewoon Chinatown. De winkels zijn nog steeds open en de immigranten, illegaal of niet, sjouwen nog steeds met dozen of verkopen krabben, dood of levend. Het enige dat herinnert aan de werkonderbrekingen van gisteren is een grote kartonnen doos op een winderig plein. Vijftig keer XXL, staat er op. De T-shirts met de leuzen komen van Delta Apparel, an American owned company .

Wat precies Amerikaans is en wat door politici als on-Amerikaans beschouwd wordt, dat weten de ruim elf miljoen illegale immigranten ook niet meer. Is jarenlang tomaten plukken in Californië iets waarvoor je het land uitgezet kan worden? Is borden slepen op Manhattan een straf of een zegen? Is huizen bouwen in het door Katrina getroffen New Orleans hulp of het wegkapen van een baan voor de neus van een Amerikaanse bouwvakker?

In New York was de werkonderbreking vooral symbolisch. Maar in tientallen andere steden lagen sectoren van de economie wel stil. Taxi's reden niet. T-shirts werden niet genaaid. Tafels werden niet afgeruimd.

Kan Amerika niet zonder immigranten, zoals de honderdduizenden demonstranten gisteren stelden? Of was het vooral een laatste poging om een wet tegen te houden die het illegaal-zijn als crimineel gedrag gaat vastleggen?

Eerst de cijfers. De illegale immigranten dragen 5 tot 10 miljard dollar (4 tot 8 miljard euro) bij aan de Amerikaanse economie. Lijkt veel, maar is nog niet eens een procent. Terwijl ze wel 5 procent van de beroepsbevolking uitmaken. ,,Daarom“, zegt hoogleraar Immigratiestudies Marcelo Suárez-Orozco van de prestigieuze New York University, ,,moeten we de beweringen van de immigranten wel in perspectief blijven zien“.

Suárez-Orozco was zelf ook ooit immigrant in de VS. Niet illegaal, maar toch. De Argentijn zegt de noodkreten te begrijpen. Maar toch. De Amerikaanse economie is groter dan welke andere economie dan ook, dan welke economie die ooit heeft bestaan dan ook - terwijl de bijdrage van de immigranten zo gering is. Wat dat zegt? ,,Dat we ook kunnen overdrijven.“

Belangrijker vindt de hoogleraar dan ook de niet-economische cijfers. Dat er nog niet eerder in de Amerikaanse geschiedenis zoveel immigranten zonder de juiste papieren woonden. Het aantal illegalen was in 1980 nog drie miljoen, nu is dat vier keer zoveel. En vorig jaar kwamen voor het eerst meer illegale dan legale immigranten het land in.

Toch is de rol van sommige groepen immigranten niet uit te vlakken. Zoals in New York, waar Pakistani taxichauffeurs zijn, Koreanen de buurtwinkels bezitten die alles van koffie tot wc-papier verkopen, en waar Mexicanen pizza's bezorgen. Rennend: hoe eerder en warmer het eten, hoe hoger de fooi.

Die laatste groep groeit in aantal het hardst en was gisteren ook weer het meest zichtbaar. Latijns-Amerikanen maken driekwart van de illegale immigranten uit, afgezet tegen 6 procent aan Europeanen.

Het voortbestaan van sommige sectoren lijken wel af te hangen van de inzet van immigranten. Landbouw. Schoonmaak. Bouw. Horeca.

Lobbygroep American Farm Bureau heeft berekend dat de lage lonen die de aangesloten boeren nu nog kunnen betalen, gunstiger zijn dan de Amerikanen die zich nu soms tegen immigranten uitspreken beseffen. De prijs van een tomaat of aardbei, geplukt door een illegaal met een uurloon van 9,50 dollar, kan met 10 procent stijgen als de strengere wetgeving uiteindelijk toch door het Congres wordt aangenomen. “Sterker nog“, zegt Suárez-Orozco. “Die tomatenboer gaat dan zelfs failliet. En de tomatenkweek verdwijnt. Want de goedkope arbeiders zitten dan nog in El Salvador of Mexico.“

Het grootste misverstand over de illegale immigranten is wel dat ze banen van Amerikanen afpikken, zegt Jesse Diaz, de organisator van de werkonderbreking gisteren in Los Angeles. In de zomer willen Amerikaanse scholieren nog wel fruit plukken, maar uiteindelijk willen ook zij arts, advocaat of beroemd worden. ,,Ik zal niet zeggen dat alle immigranten wc's schrobben“, zegt Diaz aan de telefoon. ,,Maar velen doen dat wel. En geen Amerikaan die het zelf zou willen doen.“

Volgens Marcelo Suárez-Orozco is dat een verkeerde houding van de immigranten. Ze doen zich voor als alleen maar geschikt voor het werk dat niemand anders wil doen, terwijl juist zij dezélfde droom nastreven die generaties voor hen ook hebben nagejaagd. Een baan. Een huis. Een auto. Een familie onderhouden.

Philip Lam is een van hen. De 42-jarige was ook in Chinatown, was ook ooit illegaal in de stad. Tien jaar lang. Daarna wist hij een werkvergunning te krijgen. ,,Al die tijd werkte ik aan de noordkant van Harlem in een afhaalrestaurant. Achter kogelvrij glas.“ Nu is hij makelaar. En zegt er graag bij dat hij rijk aan het worden is.

Om dezelfde reden liep hoogleraar Marcelo Suárez-Orozco gisteren zelf ook mee, in Chinatown. Voor het contrast.

,,Omdat immigranten, illegaal of niet, niet alleen maar hamburgers kunnen bakken. Het zijn ook artsen uit Ghana, technologen uit India en professoren uit Argentinië. Kijk maar naar mij.“

Kijk naar filmpjes en foto's van de werkonderbrekingen op nrc.nl/newyork

    • Freek Staps