Groetjes uit Prora!

Het vakantieoord Prora is al jaren in verval. Waarom wordt Hitlers droom niet gerestaureerd?

Het nazi-vakantieoord Prora strekt zich over ruim vier kilometer uit op het schiereiland Rügen aan de Oostzeekust. Enkele gebouwen zijn in gebruik, bijvoorbeeld als documentatiecentrum. De rest is in verval. Foto's Sake Elzinga Duitsland-Rugen-Prora- 04-05-2004. Kultuurkunstad Prora. Voormalige Nazi vakantie oord voor 20. 000 mensen. De totale lengte is meer dan 4 km lang langs de kust vn de Oostzee. Foto: Sake Elzinga Elzinga, Sake

Ik verbaas me over mijn enthousiasme als ik begin te praten over Hitler. Over hoe dichtbij ik hem voelde, en hoe merkwaardig, zelfs interessant dat was. Ja, lach maar. Stapels boeken heb ik over die man en zijn tijd gelezen, zeg ik dan, maar de indruk van die stapels verbleekt bij een eenvoudige wandeling in Prora. Na een tijdje autorijden door de bossen van het schiereiland Rügen, driehonderd kilometer ten noorden van Berlijn, sla je ergens een zijweg in, die lang duurt, om de spanning op te bouwen lijkt het wel. Dan ineens sta je voor een steen geworden droom. Niet zomaar een klein droompje, maar een nachtmerrie van viereneenhalve kilometer lang. En de nachtmerrie wil maar niet weg, dat is voor de Duitsers nog het ergste.

Voor een Nederlander is het vooral fascinerend. Ineens begrijp je veel beter wat die mensen toen heeft bezield. Je ziet een gebouw van vijf etages dat eindeloos doorgaat in een flauwe bocht, precies even flauw als de vloedlijn waar het op uitkijkt. Hier moest de gewone man in nazi-Duitsland vakantie komen vieren, met z'n tienduizenden tegelijk. Allemaal een simpel kamertje met uitzicht op zee en een prachtig strand. Een krankzinnig, hemelbestormend, nooit eerder vertoond plan en toch in harmonie met de natuur. Het ontwerp van architect Clemens Klotz kreeg in 1937 een prijs op de wereldtentoonstelling in Parijs.

Op nog vier andere plekken langs de Oostzee zouden zulke kolossen verrijzen. In het kader van Kracht durch Freude zouden de Duitsers ongehinderd door minderwaardige rassen geestelijke rust vinden. Rust die nodig was om iedere strijd aan te kunnen. Het was Hitler niet gegund. Zelfs dit ene KdF-Seebad is niet voltooid. Hitler is hier nooit geweest. De Tweede Wereldoorlog kwam ertussen, te vroeg kun je zeggen, al het geld moest naar het front. Maar wandelend langs het goeddeels lege, langzaam wegzakkende nazi-paradijs heb je toch het gevoel dat je door zijn idee loopt. Zo had hij het bedacht en zo had het kunnen zijn als de wereldleiders in 1939 andere akkoorden hadden gesloten.

Aandachtig kijk je om je heen - uiteraard: meer van dit soort nazi-architectuur is er haast niet. Een klein stukje van de nationaal-socialistische heilstaat is hier nog altijd tastbaar. Wat in al die schoolboekjes staat, kun je aanraken en dat is, nou ja, boeiend.

Conform hun nimmer aflatende schuldbewustzijn hebben de Duitsers er een uitgebreid documentatiecentrum ingericht. Opdat Wij Niet Vergeten: laat dat maar aan onze Oosterburen over. Op een groezelige foto kijkt Adolf Hitler naar een maquette: de baai, het bouwsel in huiveringwekkende symmetrie erachter. Hitler bracht de meest waanzinnige tekentafelplannen ten uitvoer en dat waren de Duitsers niet gewend. Na vele jaren van mislukkingen onder vorige leiders, na de verloren oorlogen en de vernederingen die daarop volgden, het eindeloos gezwalk in de Weimar-republiek, bleek de kleine man met de snor in staat om ideeën te verwezenlijken. In Prora kun je het herboren zelfvertrouwen van een volk zien staan. Je wandelt onder een poort, door een smal dennenbos naar het strand en je denkt: zo zat dat dus.

Kijk, de kade ligt er ook nog. Metershoog en honderden meters lang, bespoten met onduidelijke graffiti, de stenen trappen in verval: hier hadden immense cruiseschepen moeten aanleggen om vermoeide arbeiders een weekje ontspanning te geven met binnenbaden, ultramoderne verwarmingssystemen, muziekhallen, kegelbanen, noem maar op. Heerlijk zouden de eenvoudige nazi-onderdanen flaneren over de promenade onder wapperende vlaggen met hakenkruisen.

In plaats van cruiseschepen kwamen de officieren van het Rode Leger, later van de DDR. Particulieren mochten er niet komen, dat mocht pas na de Wende. Sindsdien tobben de autoriteiten wat ze ermee aan moeten. Slopen is veel te kostbaar, de boel opknappen een misplaatst eerbewijs aan Het Kwaad. Dus gebeurt er niets, weinig althans, een trefpuntje voor jongeren hier, een museumpje daar.

Als Nederlander zou je het wel weten: restaureren, alles zo veel mogelijk afmaken zoals Hitler het wilde. Dan zou een wandeling door het vakantieoord nog adembenemender, nog historischer worden dan ze nu al is. Maar wij Nederlanders hebben gemakkelijk praten. Wij hebben Het Kwaad niet in het zadel geholpen.

    • Auke Kok