Een doorwaakte nacht met heldere momenten

After Dark is opgezet als een jazz-improvisatie waarbij de thema's voortdurend terugkomen.

Vijf mensen vormen samen een portret van een grote stad.

De roman After Dark van de Japanse auteur Haruki Murakami is binnen anderhalf jaar na verschijning in Japan al in het Nederlands vertaald. Dat is eerder dan de Engelse vertaling. Bij een Japanse roman is dat nog nooit gebeurd en het is dan ook een literaire primeur voor Nederland.

Zoals we van Murakami gewend zijn, leest After Dark als een trein. We volgen aardige, maar eenzame mensen en de normale wereld blijkt in verbinding te staan met een alternatief universum. Het is een boek als een doorwaakte nacht met momenten van helderheid en vervreemding. De setting is Tokio, maar zou elke stad kunnen zijn.

De roman opent met een ontmoeting tussen twee studenten. Hij is op weg naar een oefensessie van de band waarin hij trombone speelt. Zij lijkt in eerste instantie niet veel van hem te willen. Dat zal komen doordat hij meer geïnteresseerd lijkt in haar zus; alle jongens zijn altijd in haar zus geïnteresseerd. Die is namelijk onbeschrijfelijk mooi. Zeker weten we het echter niet: voor het eerst blijft Murakami aan de buitenkant van zijn personages. We krijgen alleen te horen wat zij zeggen en alleen te zien welke handelingen zij verrichten. De lezer mag zelf invullen wat hen beweegt.

Murakami's personages zijn al sinds de jaren tachtig bezig om met gestaag afnemende droogkomische weemoed greep te krijgen op hun bestaan, maar altijd groeiden zij in leeftijd met de schrijver mee. Zijn nieuwste boeken zijn in dat opzicht verrassend. Kafka on the shore, zijn voorlaatste roman, heeft een jongen als hoofdpersoon die ruim een generatie jonger is dan de auteur. Toch spreekt de vijftienjarige Kafka Tamura met dezelfde stem als eerdere Murakami-protagonisten; hij klinkt vaak meerals een veertiger dan als een tiener. Kafka on the shore kent een tweede verhaallijn, over een meneer Nakata die na een geheimzinnig voorval licht verstandelijk gehandicapt is geraakt, maar wel met katten weet te communiceren. Al ontmoeten Kafka en Nakata elkaar nooit, hun levens schuren wel tegen elkaar aan; misschien zijn zij wel een en dezelfde figuur.

In After Dark gaat Murakami verder: hij volgt vijf verschillende personages én hij geeft de lezer een plaats. In deze roman speelt hij voor het eerst nadrukkelijk met de kunstgreep van de camera. De minutieuze, schijnbaar puur observerende beschrijvingen die een groot deel van de roman vullen, kenden we al uit eerder werk.

Nieuw is dat Murakami zijn verteller expliciet een camera noemt. Dat levert een blikveld op met duidelijke kaders en de noodzaak een focus te kiezen. Dat stijlmiddel werkt soms storend, maar Murakami's technisch meesterschap staat buiten kijf.

De nacht kent lege momenten, maar ook ogenblikken waarin intensief wordt geleefd. Een meisje in het restaurant blijkt Chinees te spreken en wordt daarom opgezocht door de vrouwelijke nachtportier van een love hotel waar een illegale Chinese prostituee in elkaar is geslagen. Van daar zwerft de lezer mee met nieuwe personages: de gewelddadige hoerenloper op zijn verlaten kantoor, de vrouwen die in het love hotel werken, de jonge student in een nachtwinkel. En dan volgt het optreden van het mooie zusje dat zich al twee maanden lang heeft opgesloten in haar slaap. De camera gunt zich alle tijd om naar de slapende vrouw te kijken om dan plots te ontdekken dat zij aan “de andere kant' van het televisietoestel in haar kamer is beland. De terloopsheid van die bijna horror-achtige passages temidden van alle andere nachtelijke scènes geven de roman een ritme dat synchroon loopt met de steeds wisselende beleving van tijd.

De roman After Dark is niet zozeer een portret van vijf mensen die elkaar in de nacht kruisen, maar een zinnebeeld. Samen vormen zij het portret van een stad bij nacht. De openingszin is tenslotte: “Wat we zien is de gedaante van een grote stad.'

Murakami is een muzikaal schrijver, niet alleen omdat hij voortdurend de muziek benoemt waarnaar zijn personages luisteren, maar vooral doordat zijn romans, en zeker After Dark, opgezet zijn als een jazz-improvisatie waarbij de thema's vastliggen en voortdurend terugkomen. De eerste zin zet de toon voor de rest van het stuk. De roman presenteert zich als een filmscript en Murakami levert de muziek erbij.

Fictie

Haruki Murakami: After Dark

Vertaald door Jacques Westerhoven. Atlas. euro 18,50.

Haruki Murakami: Kafka on the shore

Vertaald door Philip Gabriel. Vintage. euro 10,50.

Vertaald door Philip Gabriel. Vintage. 10,50.

Vertaald door Philip Gabriel. Vintage. €10,50.

    • Ivo Smits